Axon News Highlights (week 14 september- 18 september 2026)

Afgelopen week werden de financiële gevolgen van de zorgplannen van het kabinet duidelijk. Amerikaanse onderzoekers hebben een virtueel biotechbedrijf opgetuigd, waarin AI-agenten complexe vraagstukken rond geneesmiddelenontwikkeling oplossen. Het LUMC en de TU Delft werken aan een innovatieve behandeling van hartritmestoornissen waarbij deze mogelijk zonder pijnlijke elektrische schokken kunnen worden behandeld. Dat passende zorg binnen het huidige bekostigingssysteem leidt tot lagere declaratie-inkomsten en financiële problemen is zichtbaar bij ziekenhuis Bernhoven. Dit en andere highlights uit het Axon News leest u in ons wekelijkse overzicht. Veel leesplezier! 

Algemeen

Hogere zorguitgaven, meer geld voor preventie en uitbreiding gordelroosvaccinatie
Uit de op Prinsjesdag gepresenteerde VWS-begroting blijkt dat de zorguitgaven in 2027 oplopen tot € 118 miljard. Het kabinet kiest daarbij voor extra investeringen in preventie, kansengelijkheid en vaccinatieprogramma’s. Het verplichte eigen risico stijgt met de inflatie mee naar € 400 en de gemiddelde zorgpremie wordt geraamd op € 169 per maand. Het kabinet trekt extra middelen uit voor ondersteuning van kwetsbare gezinnen, wijkgerichte gezondheidsprogramma’s, gratis schoolfruit en sportvoorzieningen. Ook wordt de gordelroosvaccinatie uitgebreid: naast 60-jarigen komt vanaf 2028 extra budget beschikbaar om ook mensen tussen de 61 en 69 jaar een vaccinatie aan te bieden.  

 Huisartsenzorg bereidt zich voor op vernieuwd medicatieproces
De huisartsenzorg werkt samen met apotheken, ziekenhuizen en andere zorgsectoren aan een vernieuwd medicatieproces dat moet zorgen voor een betrouwbaarder en actueler medicatieoverzicht. Aanleiding zijn de verschillen die nu regelmatig ontstaan tussen geregistreerde medicatie en het daadwerkelijke geneesmiddelgebruik, bijvoorbeeld doordat wijzigingen niet consequent worden gedeeld of overgenomen in de zorgketen. Binnen het landelijke programma Medicatieoverdracht worden afspraken gemaakt over het vastleggen, actualiseren en uitwisselen van medicatiegegevens. De eerste implementaties starten in 2027. 

 Advies over risicostratificatie bevolkingsonderzoek en onderzoek naar startleeftijd bevolkingsonderzoek darmkanker
De Gezondheidsraad heeft in een nieuw advies de voorwaarden geschetst waaronder risicostratificatie in de toekomst kan worden ingezet bij het bevolkingsonderzoek naar kanker. Daarbij zou, naast leeftijd, ook moeten worden gekeken naar individuele risicofactoren en eerdere testuitslagen. Volgens de raad kan een meer risicogerichte aanpak de balans tussen voordelen en nadelen van bevolkingsonderzoek verbeteren, mits de effectiviteit behouden blijft en er voldoende wetenschappelijke onderbouwing is. Verder heeft het Erasmus MC een vergunning aangevraagd voor onderzoek naar de huidige leeftijdsgrenzen van het bevolkingsonderzoek darmkanker. Onderzocht wordt of screening op jongere leeftijd meer gezondheidswinst oplevert en of bepaalde risicogroepen juist langer moeten worden gevolgd. De Commissie Bevolkingsonderzoek van de Gezondheidsraad heeft het onderzoek als wetenschappelijk verantwoord beoordeeld.  

 Farma

Virtueel AI-bedrijf identificeert nieuwe aangrijpingspunten voor geneesmiddelenontwikkeling
Amerikaanse onderzoekers hebben een volledig uit AI-agenten opgebouwd virtueel biotechbedrijf opgetuigd dat complexe vraagstukken in geneesmiddelenonderzoek kan analyseren. Het systeem, bestaande uit duizenden gespecialiseerde AI-agents, werd getest op twee farmaceutische vraagstukken: het identificeren van een veelbelovend doelwit voor longkankertherapie en het verklaren van het falen van een experimenteel geneesmiddel tegen colitis ulcerosa. Volgens de onderzoekers kon het systeem op basis van grote hoeveelheden biomedische data zelfstandig nieuwe hypothesen genereren die normaal gesproken jaren onderzoek zouden vergen. Experts zien dergelijke AI-platforms als een veelbelovende ontwikkeling voor de farmaceutische industrie, waar de slagingskans van nieuwe geneesmiddelen traditioneel laag is. Wel blijft menselijke beoordeling van belang om de grote hoeveelheid potentiële nieuwe aangrijpingspunten en onderzoeksrichtingen die door AI worden gegenereerd te kunnen valideren en prioriteren. 

 Minister bevestigt ontbreken landelijke regels rond vergoeding bij tekorten preferente middelen
Minister Hermans heeft bevestigd dat er geen wettelijke of landelijke regeling bestaat voor de vergoeding van alternatieve geneesmiddelen na een preferentietekort. Een eerdergenoemde overgangstermijn van zes weken blijkt te zijn gebaseerd op een coulanceafspraak van één zorgverzekeraar en niet op wet- of regelgeving. Hierdoor blijven de voorwaarden voor vergoeding van niet-preferente alternatieven afhankelijk van individuele contractafspraken tussen apotheken en zorgverzekeraars. Deze versnipperde praktijk leidt volgens de minister inderdaad tot knelpunten, onder meer door financiële risico’s voor apotheken en mogelijke medicijnverspilling wanneer alternatieve voorraden niet langer worden vergoed zodra het preferente middel weer beschikbaar is. Voor een structurele oplossing verwijst VWS naar lopende gesprekken binnen het AZWA, waar gewerkt wordt aan uniforme afspraken over vergoedingstermijnen en preferentiewisselingen. 

 SONIA-studie ondersteunt uitgestelde inzet van CDK4/6-remmers bij gevorderde borstkanker
De Nederlandse fase III-studie SONIA laat zien dat het direct inzetten van CDK4/6-remmers bij hormoonreceptor-positieve, HER2-negatieve uitgezaaide borstkanker niet leidt tot een langere algehele overleving dan wanneer deze geneesmiddelen pas worden toegevoegd bij ziekteprogressie in de tweede behandellijn. Hoewel vroege inzet de progressievrije overleving verlengt, bleef de mediane totale overleving vergelijkbaar tussen beide behandelstrategieën. Daarnaast ging eerstelijns gebruik gepaard met meer ernstige bijwerkingen. De resultaten ondersteunen het Nederlandse beleid waarbij veel patiënten eerst uitsluitend endocriene therapie krijgen en CDK4/6-remmers later worden ingezet. Volgens de onderzoekers biedt deze strategie voordelen op het gebied van kwaliteit van leven, behandelbelasting en zorgkosten, zonder verlies van effectiviteit. Bij jongere, premenopauzale patiënten werd wel een mogelijk voordeel van vroege inzet gezien. 

 MedTech

LUMC en TU Delft werken aan innovatieve behandeling voor hartritmestoornissen
Onderzoekers van het LUMC en de TU Delft ontwikkelen een innovatieve technologie die hartritmestoornissen mogelijk zonder pijnlijke elektrische schokken kan behandelen. Het concept, de zogeheten BioICD, combineert gentherapie, optische technologie en geavanceerde hartmodellen om het hart zichzelf te laten defibrilleren. Door hartcellen via gentherapie gevoelig te maken voor licht kunnen kleine geïmplanteerde LED-systemen gecontroleerde elektrische signalen opwekken die het hartritme herstellen. Het principe is inmiddels succesvol getest in diermodellen. Om te zien of de technologie ook bij mensen kan werken wordt een kunsthart van in het laboratorium gekweekt menselijk hartweefsel gemaakt. Hierin kunnen ritmestoornissen worden opwekt en kan men zien hoe het ritme verandert wanneer de LED-lampjes worden geactiveerd.  Tevens wordt onderzocht of een ritmestoornis gestopt kan worden met een smartwatch. 

 Snelle soa-test moet diagnose tijdens huisartsbezoek mogelijk maken
Onderzoekers van Fontys Hogeschool hebben samen met verschillende partners een nieuwe diagnostische test ontwikkeld waarmee seksueel overdraagbare aandoeningen mogelijk binnen dertig minuten kunnen worden opgespoord. De technologie, die werkt met een compacte analysetool en DNA-detectie, kan een alternatief vormen voor de huidige werkwijze waarbij monsters naar een laboratorium worden gestuurd en patiënten vaak meerdere dagen op de uitslag moeten wachten. De test is bedoeld voor toepassing in de eerstelijnszorg en bij GGD-instellingen, zodat patiënten tijdens hetzelfde consult duidelijkheid kunnen krijgen over een eventuele infectie en indien nodig direct een behandeling kunnen starten.  

 Slimme nanodeeltjes herprogrammeren afweercellen voor effectievere immunotherapie
Onderzoekers van de University of Adelaide hebben een aanpak ontwikkeld waarbij mRNA-technologie wordt gecombineerd met nanotechnologie om het immuunsysteem beter tegen kanker te laten optreden. De speciaal ontworpen lipidenanodeeltjes richten zich op tumor-geassocieerde macrofagen. Deze worden geherprogrammeerd zodat zij stoffen produceren die kankerbestrijdende T-cellen aantrekken en activeren. In preklinische muisstudies leidde de behandeling tot een forse afname van afweeronderdrukkende immuuncellen, een toename van tumorgerichte T-cellen en veranderingen in de tumormicro-omgeving die immunotherapie mogelijk effectiever kunnen maken. Het onderzoek bevindt zich echter nog in een vroeg stadium. 

Ziekenhuis

Financiële problemen Bernhoven voeden de discussie over passende zorg en bekostiging
Uit onderzoek van het Brabants Dagblad blijkt dat ziekenhuis Bernhoven de afgelopen jaren in financieel zwaar weer verkeerde en meerdere keren afhankelijk was van voorschotten van zorgverzekeraars om aan de lopende verplichtingen te voldoen. De situatie staat volgens het onderzoek in verband met de positie van Bernhoven als koploper in passende zorg, waarbij bewust wordt ingezet op het voorkomen van onnodige zorg. Hoewel deze aanpak landelijk wordt geprezen, zorgt zij binnen het huidige bekostigingssysteem ook voor lagere declaratie-inkomsten. Volgens betrokken partijen is een oplossing nodig in de bekostiging om te voorkomen dat ziekenhuizen die succesvol inzetten op zorgtransformatie financieel worden benadeeld. 

Behandeling in expertisecentrum verbetert uitkomsten bij zeldzame bijnierkanker
Onderzoek van Máxima MC laat zien dat patiënten met bijnierschorscarcinoom (ACC), een zeer zeldzame en agressieve vorm van kanker, een grotere overlevingskans hebben wanneer zij worden behandeld in gespecialiseerde expertisecentra. Uit een landelijke analyse van Nederlandse patiënten blijkt dat concentratie van zorg, multidisciplinaire samenwerking en opgebouwde expertise leiden tot betere behandeluitkomsten. Het onderzoek richtte zich daarnaast op de impact van de ziekte en behandeling op de kwaliteit van leven. Daarbij werd onder meer een specifieke vragenlijst ontwikkeld om klachten en bijwerkingen van behandelingen beter in kaart te brengen. 

Controle na verwijdering van risicovolle darmpoliepen kan veilig worden uitgesteld
Twee grote Europese studies waaraan ook Amsterdam UMC deelnam, tonen aan dat patiënten bij wie risicovolle darmpoliepen zijn verwijderd niet na drie, maar pas na vijf jaar een controlecoloscopie hoeven te ondergaan. Zowel bij patiënten met zogenoemde hoog-risico adenomen als bij patiënten met zaagtandpoliepen bleek het risico op darmkanker in de eerste vijf jaar zeer laag. De onderzoekers concluderen dat een langere controletermijn net zo veilig is. Minder controleonderzoeken betekent minder belasting voor patiënten, lagere druk op de endoscopiecapaciteit en een efficiënter gebruik van zorgmiddelen. 

Eigen artikelen    

Afgelopen week publiceerden wij de volgende verdiepende artikelen: 

AMR-benchmark: GSK aan kop in strijd tegen antimicrobiële resistentie, maar mondiale innovatiepijplijn krimpt gestaag: In deze bijdrage kijken we naar de ontwikkeling binnen de innovatieve pijplijn tegen AMR en de stappen die farmaceuten zetten om hun verantwoordelijkheid te pakken binnen dit dossier. 

Moet het begrip ‘kosteneffectiviteit’ worden opgerekt?: In deze theoretische beschouwing nemen wij argumenten onder de loep voor en tegen de inclusie van extra criteria – zoals arbeidsmarktimpact en het bredere innovatieklimaat – in de beprijzing van innovatieve geneesmiddelen.