Axon News Highlights (week 7 september- 11 september 2026)

Afgelopen week werd bekend dat VWS zich definitief terugtrekt uit de Green Deal Duurzame Zorg. Minister Hermans liet weten in gesprek te gaan met apothekers en verzekeraars over de tekortenproblematiek en het preferentiebeleid. Het ZIN heeft, samen met het Radboudumc, onderzocht hoe AI nieuwe ontwikkelingen in de medische technologie eerder in beeld kan brengen. Pijnlijk nieuws uit de ziekenhuiswereld is dat cardiologen van het OLVG en het CWZ onder de loep liggen vanwege vermoedens van corruptie. Dit en andere highlights uit het Axon News leest u in ons wekelijkse overzicht. Veel leesplezier!

Algemeen

VWS trekt zich definitief terug uit Green Deal Duurzame Zorg
Het ministerie van VWS beëindigt na afloop van de Green Deal Duurzame Zorg 3.0 per 2027 zijn rol als kartrekker van de verduurzaming van de zorgsector. Daarmee komt een einde aan jaren waarin VWS het voorzitterschap, secretariaat en een deel van de financiering op zich nam. Volgens minister Hermans is het nu aan zorginstellingen, brancheorganisaties en andere veldpartijen om de verduurzamingsagenda verder vorm te geven. VWS blijft wel betrokken bij specifieke dossiers zoals circulair gebruik van geneesmiddelen en medische hulpmiddelen, zorgvastgoed en relevante wet- en regelgeving. Ook blijft het ministerie actief als verbindende schakel tussen andere ministeries en uitvoeringsorganisaties gericht op duurzaamheid en klimaatbeleid. Vertegenwoordigers uit de zorgsector reageren kritisch op dit besluit en vrezen dat het wegvallen van landelijke regie de voortgang van verduurzamingsinitiatieven gaat bemoeilijken. Een vervolginitiatief vanuit de sector zelf wordt momenteel voorbereid. 

 NZa pleit voor structurele financiering van IZA-transformatieplannen
De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) waarschuwt dat veel succesvolle transformatieprojecten uit het Integraal Zorgakkoord (IZA) dreigen vast te lopen wanneer de tijdelijke financiering eind 2027 afloopt. Tot nu toe zijn 224 transformatieplannen goedgekeurd, waarvan 180 daadwerkelijk financiering ontvingen. Omdat het beschikbare budget sneller dan verwacht werd uitgeput, staan tientallen projecten nog op een wachtlijst. Ook zorgverzekeraars onderschrijven dat succesvolle innovaties niet afhankelijk mogen blijven van tijdelijke subsidies. De komende periode wil de NZa samen met zorgverzekeraars en regionale samenwerkingsverbanden in kaart brengen welke projecten via reguliere zorgcontractering kunnen worden voortgezet. Ook wordt onderzocht waar aanvullende structurele financiering nodig is om de beoogde zorgtransformatie blijvend te ondersteunen. 

 Onderzoekers brengen hormonale veranderingen in het vrouwenbrein over de levensloop in kaart
Onderzoekers van Amsterdam UMC hebben voor het eerst systematisch onderzocht hoe het vrouwenbrein verandert tijdens drie belangrijke hormonale levensfasen: de puberteit, zwangerschap en menopauze. Op basis van MRI-scans van meer dan duizend vrouwen blijkt dat deze overgangen gepaard gaan met verschillende patronen van hersenverandering. Tijdens de puberteit en zwangerschap werd een afname van de grijze stof in bepaalde hersengebieden waargenomen. Dit vond plaats in dezelfde hersengebieden, betrokken bij complexe cognitieve functies, zoals plannen en het verwerken van informatie. Rond de menopauze zagen onderzoekers juist een afwijkend patroon, waarbij de gebruikelijke leeftijdgerelateerde afname van grijze stof tijdelijk leek te vertragen. De betekenis van deze veranderingen voor cognitief functioneren of gedrag is nog onduidelijk. 

 Farma

Minister Hermans gaat in gesprek met apotheeksector over geneesmiddelentekorten en preferentiebeleid
Minister Hermans (VWS) heeft overleg gevoerd met vertegenwoordigers van de openbare farmacie over de toenemende zorgen rond de beschikbaarheid van geneesmiddelen in relatie tot het preferentiebeleid. Het overleg volgt op oplopende spanningen binnen de farmaceutische sector over de impact van preferentiebeleid op de leveringszekerheid en continuïteit van de farmaceutische zorg. Tijdens het gesprek lichtten apotheekpartijen de gevolgen van medicijntekorten voor patiënten toe en de gevolgen voor de dagelijkse werkdruk binnen apotheken. Afgesproken is dat apotheekorganisaties en zorgverzekeraars deze knelpunten op korte termijn verder bespreken onder onafhankelijke begeleiding en met betrokkenheid van VWS. Daarbij wordt gekeken naar praktische oplossingen voor de geneesmiddelenvoorziening en de uitvoerbaarheid van het huidige beleid. Apotheekorganisaties hebben bevestigd vooralsnog vast te houden aan bestaande afspraken.  

 Daling farmaceutische export naar VS toont gevoeligheid van sector voor handelsbeleid
De Nederlandse export naar de Verenigde Staten is in de eerste helft van 2026 met een kwart gedaald ten opzichte van een jaar eerder. Onder andere liep de uitvoer van chemische producten, waaronder vooral medicijnen en andere farmaceutische producten, sterk terug. De daling wordt in verband gebracht met de aanhoudende impact van Amerikaanse importheffingen en de veranderende internationale handelsverhoudingen. Voor de farmaceutische sector laat de ontwikkeling zien hoe gevoelig internationale geneesmiddelenstromen zijn voor geopolitieke onzekerheid en handelsbeleid. De afname van de export laat ook het belang van een concurrerende Europese productie- en innovatiebasis voor geneesmiddelen zien, nu internationale markten steeds vaker worden beïnvloed door nationale economische en industriële strategieën. 

 Beleggers bezorgd door nieuwe tegenslag bij Novartis
Novartis heeft een nieuwe tegenslag te verwerken gekregen in de ontwikkeling van pelacarsen, een veelbelovend geneesmiddel gericht op lipoproteïne(a) [Lp(a)], een erfelijke risicofactor voor hart- en vaatziekten. Ondanks een duidelijke verlaging van de Lp(a)-waarden liet een grootschalige klinische studie geen vermindering zien van het aantal sterfgevallen of cardiovasculaire gebeurtenissen ten opzichte van placebo. De onderzoeksuitkomst leidde tot een negatieve reactie van beleggers. De uitkomst is illustratief voor de uitdaging binnen cardiovasculair geneesmiddelenonderzoek; het aantonen van een biologisch effect betekent niet automatisch dat dit zich vertaalt naar betere klinische uitkomsten voor patiënten. De tegenvaller volgt kort op een eerdere ontwikkeling waarbij Novartis, na meldingen van ernstige veiligheidsproblemen, onderzoek naar een experimentele celtherapie voor auto-immuunziekten tijdelijk stilgelegde. 

 MedTech

AI moet vroege signalering van MedTechinnovaties verbeteren
Het Zorginstituut Nederland en het Radboudumc hebben onderzocht hoe kunstmatige intelligentie kan worden ingezet om nieuwe ontwikkelingen in de medische technologie vroegtijdig in beeld te brengen. De studie laat zien dat AI effectief kan helpen bij het identificeren en classificeren van MedTechbedrijven en innovaties op basis van openbare databronnen. Met behulp van een AI-model werden meer dan 5.000 Europese MedTechbedrijven in kaart gebracht en gecategoriseerd naar onder meer technologiegebied en medisch specialisme. De resultaten zijn verwerkt in een digitale landkaart die inzicht geeft in innovatieve ontwikkelingen binnen de sector.  

 Strafrechtelijk onderzoek naar teststraataanbieders
De FIOD en het Openbaar Ministerie onderzoeken mogelijke fraude bij coronateststraten binnen het programma Testen voor Toegang. Daarmee staat de financiële verantwoording van commerciële testaanbieders tijdens de pandemie opnieuw in de schijnwerpers. De betrokken ondernemers worden verdacht van het indienen van valse facturen en het declareren van niet-bestaande personeelskosten, waarmee zo’n € 8 miljoen aan onterechte vergoedingen zouden zijn verkregen. Naast het strafrechtelijke onderzoek lopen ook civiele procedures over de rechtmatigheid van ingediende declaraties. 

 Bloedtest in ontwikkeling voor betere diagnose van veelvoorkomende hartaandoening bij vrouwen
Onderzoekers van het UMC Utrecht werken aan een nieuwe bloedtest voor coronaire microvasculaire dysfunctie (CMD), een aandoening van de kleinste bloedvaten van het hart die vooral bij vrouwen voorkomt en vaak moeilijk wordt herkend. Patiënten kunnen klachten hebben zoals pijn op de borst, kortademigheid en vermoeidheid, terwijl standaardonderzoeken geen afwijkingen aan de grote kransslagaders laten zien. Met behulp van geavanceerde biomarkeranalyse en AI willen de onderzoekers een minder belastend alternatief ontwikkelen voor het huidige invasieve katheteronderzoek. Naast snelle diagnose moet de test ook onderscheid gaan maken tussen verschillende ziektevarianten. Het project maakt deel uit van een internationaal onderzoeksprogramma gericht op betere diagnostiek voor hart- en vaatziekten bij vrouwen. 

 Ziekenhuis

Corruptieonderzoek naar cardiologen richt zich op OLVG en CWZ
Een grootschalig onderzoek van de FIOD naar vermeende corruptie bij cardiologen van het OLVG en voormalig cardiologen van het CWZ brengt opnieuw de relatie tussen medisch specialisten en leveranciers van medische hulpmiddelen onder de aandacht. In het onderzoek is beslag gelegd op meerdere panden van betrokken cardiologen. Het Openbaar Ministerie vermoedt dat betalingen van producenten van cardiovasculaire hulpmiddelen mogelijk hebben geleid tot voorkeursbehandeling bij de keuze voor bepaalde producten. De zaak volgt op eerdere onderzoeken naar financiële relaties tussen cardiologen en leveranciers van implantaten en hartritmepacemakers. 

 Ernst Kuipers pleit voor meerdere voorspelmodellen na kritiek op coronaramingen
Tijdens de parlementaire enquête naar de coronacrisis heeft voormalig VWS-minister en oud-voorzitter van het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS) Ernst Kuipers aangegeven dat de modellen van het RIVM volgens hem onvoldoende geschikt waren voor de operationele planning van patiëntenspreiding. De prognoses gaven een te brede onzekerheidsmarge en waren volgens Kuipers bovendien gebaseerd op data die niet altijd actueel waren. Het LCPS ontwikkelde daarom tijdens de pandemie eigen modellen om de druk op de intensive care en de benodigde spreiding van patiënten beter te kunnen voorspellen. Kuipers stelde voorop dat geen enkel model perfect is en pleitte voor het gebruik van meerdere modellen naast elkaar. 

 Onderzoek ondersteunt preventieve hartoorsluiting tijdens hartklepoperatie
Het St. Antonius Ziekenhuis was een van de initiatiefnemers van een Europees onderzoek dat liet zien dat het preventief afsluiten van het linker hartoor tijdens een hartklepoperatie veilig kan worden uitgevoerd. Het linker hartoor is de plaats waar bij veel patiënten bloedstolsels ontstaan die later een beroerte kunnen veroorzaken. Dit gebeurt vooral wanneer na een operatie boezemfibrilleren optreedt. Tot nu toe werd hartoorsluiting vooral toegepast bij patiënten met reeds bestaande hartritmestoornissen. De studie onder 921 patiënten toont aan dat deze extra ingreep ook veilig bij patiënten zonder boezemfibrilleren kan plaatsvinden en niet tot meer bloedingen, complicaties of langere operatieduur leidt. De deelnemers worden de komende jaren gevolgd om te bepalen of de preventieve hartoorsluiting daadwerkelijk het aantal beroertes vermindert en mogelijk een alternatief is voor langdurig gebruik van bloedverdunners. 

Eigen artikelen    
Afgelopen week publiceerden wij de volgende verdiepende artikelen: 

• Axon-Bruggink Zorg & Farma netwerkbijeenkomst 1 september: ‘Uitkomsten voorop: naar een lerend en doelmatig zorgstelsel’: Een verslag van onze meest recente Axon-Bruggink bijeenkomst, met presentaties over registraties en kwaliteitsverbetering, uitdagingen binnen de klinische farmacologie, en pay-for-performance voor een gentherapie.