Axon News Highlights (week 24 augustus – 28 augustus 2026)

Afgelopen week werd bekend dat inname van minder suiker in de eerste levensjaren mogelijk leidt tot een lager risico op kanker en andere ziekten op latere leeftijd. Onderzoek van het NRC toonde aan dat apotheken voor medicatiebeoordelingen soms commerciële bureaus inhuren, die geneeskundestudenten inzetten voor medicatiereviews met kwetsbare ouderen. Bij deze gang van zaken worden uiteraard vraagtekens gezet. Voorts hebben het UMC Utrecht en Amsterdam UMC een belangrijke stap gezet in onderzoek naar hersenziekten door ‘minihersenen’ met bloedvaten te verbinden. Tot slot laat onderzoek van het Radboudumc zien dat voor patiënten met endeldarmkanker de verwijdering van de endeldarm vaak niet nodig is. Dit en andere highlights uit het Axon News leest u in ons wekelijkse overzicht. Veel leesplezier! 

Algemeen

Minder suiker in de eerste levensjaren mogelijk verbonden aan lager kanker- en ziekterisico op latere leeftijd
Een grootschalige Britse studie toont aan dat een lage suikerinname tijdens de eerste duizend levensdagen langdurige gezondheidsvoordelen kan opleveren. Onderzoekers analyseerden gegevens van ruim 64.000 mensen die kort na de Tweede Wereldoorlog werden geboren. Suiker was in het Verenigd Koninkrijk toen nog gerantsoeneerd. Personen die in hun vroege kinderjaren weinig suiker consumeerden, ontwikkelden decennia later minder vaak bepaalde vormen van kanker, waaronder lever-, borst-, prostaat-, long- en darmkanker. Daarnaast vonden de onderzoekers aanwijzingen voor een tragere biologische veroudering. Deelnemers die als peuter minder suiker kregen, hadden gemiddeld langere telomeren, een marker die geassocieerd wordt met cellulaire veroudering. Ook bleek deze groep op latere leeftijd vaker een gezonder voedingspatroon te hebben. 

Rookvrije generatie verder uit zicht door toename van roken en vapen onder jongvolwassenen
De ambitie van een rookvrije generatie in 2040 lijkt verder weg dan ooit. Uit een recente peiling blijkt dat 40% van de Nederlandse jongvolwassenen (18-29 jaar) rookt of vapet. Daarmee ligt het gebruik van nicotineproducten in deze leeftijdsgroep hoger dan onder oudere generaties. Vooral de snelle opkomst van vapes baart artsen zorgen, omdat jongeren hierdoor op jonge leeftijd nicotineverslaafd raken en de kans op later roken toeneemt. Artsen signaleren daarnaast steeds vaker gezondheidsproblemen die samenhangen met vapen, waaronder longklachten, concentratieproblemen, slaapproblemen en mentale gezondheidsklachten. Sociale media lijken een belangrijke rol te spelen bij de populariteit van vapes. 

Farma

Discussie over medicatiereviews door inzet van studenten en commerciële bureaus
Een NRC-onderzoek zet vraagtekens bij de manier waarop sommige apotheken medicatiereviews uitvoeren. Deze beoordelingen zijn bedoeld om te controleren of oudere patiënten die meerdere geneesmiddelen gebruiken nog de juiste medicatie krijgen. Hoewel de vergoeding per medicatiereview kan oplopen tot ongeveer € 200, blijken sommige apotheken het contact met patiënten uit te besteden aan commerciële bureaus die geneeskundestudenten inzetten voor de gesprekken. Critici, waaronder farmaco-therapeuten en apothekers, betwijfelen of studenten voldoende expertise hebben om complexe medicatievraagstukken te beoordelen. De vraag is dan ook of de huidige werkwijze voldoende aansluit bij het oorspronkelijke doel van medicatiereviews, namelijk het verbeteren van medicatieveiligheid bij kwetsbare ouderen. Zorgverzekeraars signaleren eveneens zorgen over de kwaliteit en doelmatigheid van sommige beoordelingen en onderzoeken of de vergoedingsvoorwaarden moeten worden aangescherpt. 

Uitgaven aan apotheekzorg stijgen naar € 6,3 miljard door groei geneesmiddelengebruik
Apothekers declareerden in 2025 voor € 6,3 miljard aan farmaceutische zorg binnen het basispakket, een stijging van 10% ten opzichte van een jaar eerder. Volgens cijfers van de Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK) werd de groei vooral veroorzaakt door een toenemend gebruik van relatief nieuwe en vaak duurdere geneesmiddelen. Ongeveer driekwart van de totale uitgaven bestaat uit geneesmiddelenkosten. Het resterende deel betreft vergoedingen voor farmaceutische zorg en dienstverlening door apotheken. Een groot deel van de stijging hangt samen met geneesmiddelen waarvoor aanvullende vergoedingsvoorwaarden gelden. De daadwerkelijke financiële impact voor zorgverzekeraars ligt lager dan het gedeclareerde bedrag, doordat achteraf omvangrijke prijsafspraken, kortingen en financiële verrekeningen plaatsvinden. In 2025 werd voor ruim € 929 miljoen aan kosten achteraf gecorrigeerd, ongeveer 15% van de gedeclareerde uitgaven aan apotheekzorg. 

Dagelijks PrEP-gebruik beschermt beter tegen hiv dan gebruik rond seksuele contacten
Een landelijke analyse onder 16.469 PrEP-gebruikers toont aan dat mensen die PrEP alleen rondom seksuele contacten innemen een aanzienlijk hoger risico hebben op een hiv-infectie dan mensen die het middel dagelijks gebruiken. Hoewel het totale aantal hiv-infecties onder alle PrEP-gebruikers zeer laag bleef, lag het risico bij gebruikers van het zogeheten event-driven schema ongeveer zeven keer hoger. Deze bevinding betekent niet dat PrEP rond seksuele contacten minder effectief is. Bij correct gebruik biedt ook dit schema een hoge mate van bescherming. Mogelijk speelt mee dat het innameschema rond seks complexer is en daardoor vaker verkeerd wordt toegepast. Aanvullend onderzoek laat zien dat gebruikers van dit schema vaker aangeven moeite te hebben met de juiste inname en daar regelmatig onveilige seks hebben. 

MedTech

Nederlandse onderzoekers creëren mini-hersenen met bloedvaten voor onderzoek naar hersenziekten
Onderzoekers van het UMC Utrecht en Amsterdam UMC hebben een belangrijke stap gezet in het onderzoek naar hersenziekten door mini-hersenen succesvol met bloedvaten te verbinden. Daarmee hebben zij voor het eerst een model ontwikkeld dat ook de bloed-hersenbarrière nabootst. De zogenoemde ‘hersenen in een bakje’ bieden nieuwe mogelijkheden om behandelingen voor aandoeningen zoals alzheimer, parkinson en andere neurologische ziekten te onderzoeken. Met het model kunnen onderzoekers bijvoorbeeld testen of geneesmiddelen de bloed-hersenbarrière passeren en daadwerkelijk de hersencellen bereiken. Op termijn hopen de onderzoekers patiëntspecifieke mini-hersenen te maken uit stamcellen, zodat behandelingen beter kunnen worden afgestemd op individuele patiënten. 

Computermodel moet helpen voorspellen hoe huidkanker uitzaait
Onderzoekers van de Universiteit Leiden starten een Europees onderzoeksproject om beter te begrijpen hoe melanoom, de meest agressieve vorm van huidkanker, zich door het lichaam verspreidt. Daarbij richten zij zich niet alleen op de kankercellen zelf, maar ook op de extracellulaire matrix: het netwerk van vezels en eiwitten dat cellen omringt en ondersteunt. Volgens de onderzoekers kan de structuur en stijfheid van deze omgeving mede bepalen hoe gemakkelijk kankercellen zich verplaatsen en uitzaaien. Met behulp van geavanceerde computermodellen worden biologische processen nagebootst en gekoppeld aan gegevens uit echte huidmonsters. De modellen fungeren als een virtueel laboratorium waarin hypothesen kunnen worden getest die moeilijk experimenteel te onderzoeken zijn. 

Chinese MedTechbedrijven winnen terrein op de Europese markt
Chinese producenten van medische technologie, zoals Mindray en United Imaging Healthcare, versterken hun positie op de Europese en Noord-Amerikaanse markt. Genoemde bedrijven realiseren inmiddels een groot deel van hun groei buiten China. Westerse MedTechbedrijven daarentegen, zoals Philips, Siemens Healthineers en GE HealthCare, hebben in China juist te maken met belemmeringen door nationale aanbestedingsregels en een voorkeur voor binnenlandse leveranciers. Volgens analisten zijn vooral Europese ziekenhuizen gevoelig voor de opkomst van Chinese aanbieders, die hoogwaardige apparatuur tegen concurrerende prijzen op de markt brengen. 

Ziekenhuis

Behandeling zonder operatie wordt nieuwe optie voor veel patiënten met endeldarmkanker
Een internationale studie, onder leiding van onder meer het Radboudumc, laat zien dat voor veel patiënten met endeldarmkanker een ingrijpende operatie mogelijk niet nodig is. In plaats van directe verwijdering van de endeldarm kregen patiënten een orgaansparende behandeling met bestraling, al dan niet gecombineerd met chemotherapie. Na één jaar bleek bij 79% van de patiënten die bestraling en chemotherapie ondergingen een uitgebreide operatie niet meer nodig en kon de endeldarm blijven behouden. Bij patiënten die alleen kortdurende bestraling kregen, gold dit voor 61%. Op basis van de onderzoeksuitkomsten zijn de Nederlandse richtlijnen inmiddels aangepast en kunnen patiënten kiezen voor een orgaansparende aanpak. Vervolgonderzoek moet uitwijzen of deze behandelwijze ook op langere termijn leidt tot blijvend behoud van de endeldarm en welke patiënten er het meest baat bij hebben. 

Frisius MC verkort wachttijd voor ablatiebehandelingen met bijna vijf weken
Het Frisius MC heeft de wachtlijst voor ablatiebehandelingen bij hartritmestoornissen met 30% teruggebracht. Het aantal wachtende patiënten daalde van bijna 200 naar ongeveer 140, wat neerkomt op een verkorting van de wachttijd met bijna vijf weken. Deze verbetering is bereikt door het volledige zorgpad kritisch te herzien, van verwijzing en planning tot behandeling en nazorg. Samen met Medtronic werd gekeken hoe bestaande capaciteit beter kon worden benut. Verwijzingen werden aangescherpt en de behandelplanning werd nauwkeuriger afgestemd op de werkelijke behandeltijd zodat meer patiënten kunnen worden geholpen. Daarnaast wordt steeds vaker gebruikgemaakt van dagbehandeling. Waar in 2025 slechts 4% van de patiënten dezelfde dag naar huis ging, is dat in 2026 gemiddeld 30%. 

UMC’s en Nationale Zorgreserve bundelen krachten voor inzet tijdens zorgcrises
UMCNL en de Nationale Zorgreserve hebben een samenwerkingsovereenkomst gesloten om de continuïteit van zorg tijdens crisissituaties te versterken. Het convenant moet ervoor zorgen dat universitair medische centra sneller gebruik kunnen maken van zorgreservisten bij acute capaciteitsproblemen, bijvoorbeeld tijdens een pandemie of andere grootschalige zorgcrises. De samenwerking richt zich zowel op de inzet van extra personeel als op de voorbereidende stappen die nodig zijn voor effectieve inzet van zorgreservisten. Volgens UMCNL en de Nationale Zorgreserve kunnen de umc’s, dankzij hun centrale positie in de zorgketen, een belangrijke bijdrage leveren aan de landelijke crisisparaatheid. De partijen onderzoeken de komende periode hoe de samenwerking verder kan worden uitgebreid.