Axon News Highlights (week 13 juli – 17 juli 2026)

Afgelopen week werd bekend dat eenzaamheid in Nederland de belangrijkste beïnvloedbare risicofactor is voor dementie. Novartis eist nieuwe onderhandelingen met VWS over het geneesmiddel Pluvicto. Onderzoekers van het LUMC en het NKI-AvL hebben een nieuwe techniek ontwikkeld die tumoren tijdens robotgeassisteerde chirurgie beter zichtbaar maakt. Het Zorginstituut kondigde aan dat er spoedig openbare uitkomstinformatie komt voor prostaatkankerbehandelingen, zodat patiënten beter geinformeerder keuzes kunnen maken. Dit en andere highlights uit het Axon News leest u in ons wekelijkse overzicht. Veel leesplezier! 

Algemeen

Onderzoek: eenzaamheid belangrijkste beïnvloedbare risicofactor voor dementie in Nederland
Eenzaamheid is volgens nieuw Nederlands onderzoek de belangrijkste beïnvloedbare risicofactor voor dementie. Onderzoekers van Alzheimer Centrum Limburg en Maastricht University schatten dat ongeveer 10% van de dementiegevallen in Nederland samenhangt met eenzaamheid. In 2022 gaf bijna de helft van de 65-plussers aan hiermee te kampen. Daarnaast blijkt dat ongeveer een derde van de dementiegevallen samenhangt met zeven beïnvloedbare risicofactoren, waaronder roken, overgewicht, onvoldoende beweging, depressie en overmatig alcoholgebruik. Hoewel roken en alcoholgebruik afnamen, stegen overgewicht en fysieke inactiviteit juist. 

Meldpunt ziet sterke stijging in gezondheidsklachten door vapen
Het aantal meldingen van gezondheidsklachten die mogelijk samenhangen met vapen neemt toe. Bij het landelijke meldpunt kwamen dit jaar al 24 meldingen binnen. Dat zijn er bijna evenveel als in de twee voorgaande jaren samen. Volgens betrokken artsen is dit waarschijnlijk slechts het topje van de ijsberg, omdat klachten niet altijd worden herkend als vape-gerelateerd en meldingen lang niet altijd worden gedaan. De gemelde klachten lopen uiteen van luchtwegproblemen tot buikpijn, misselijkheid, hartkloppingen, flauwvallen en psychische klachten zoals slaapproblemen en concentratieverlies. In ruim driekwart van de gevallen achten artsen een verband met vapen waarschijnlijk of zeer waarschijnlijk. Opvallend is dat er klachten worden gemeld van veel zeer jonge gebruikers. 

Ouderen willen elkaar helpen, maar medische zorg blijft taak van professionals
Ouderen zijn bereid elkaar te ondersteunen met praktische en sociale hulp, maar trekken een duidelijke grens bij lichamelijke en medische zorg. Dat blijkt uit onderzoek van de Raad van Ouderen. Taken zoals boodschappen doen, vervoer naar het ziekenhuis regelen, samen wandelen of koken worden door veel ouderen gezien als passende vormen van onderlinge steun. Verzorgende handelingen, zoals hulp bij douchen of het toedienen van medicijnen, vinden zij echter een verantwoordelijkheid van professionele zorgverleners. Het onderzoek laat ook zien dat veel ouderen moeite hebben met het vragen van hulp en hun zelfstandigheid zo lang mogelijk willen behouden. Hulp wordt bij voorkeur gevraagd aan partners of kinderen, en pas in laatste instantie aan buurtgenoten. 

Farma

Novartis stapt naar de rechter om heropening prijsonderhandelingen over Pluvicto af te dwingen
 

Novartis heeft een kort geding aangespannen tegen het ministerie van VWS nadat de onderhandelingen over vergoeding van het prostaatkankermedicijn Pluvicto waren afgebroken. Volgens het bedrijf eist de overheid een prijsverlaging van ongeveer 90%, gebaseerd op volgens Novartis onjuiste vergelijkingen en berekeningen. Pluvicto zou daardoor aanzienlijk goedkoper moeten worden dan alternatieve behandelingen. Het concern vraagt de rechter om nieuwe onderhandelingen af te dwingen. Pluvicto heeft een lijstprijs van ongeveer € 75.000 per patiënt en zou voor ruim 1.000 Nederlandse patiënten per jaar relevant kunnen zijn. VWS verdedigt de harde onderhandelingspositie met het argument dat de kosten niet in verhouding staan tot de gezondheidswinst. Het is uitzonderlijk dat een farmaceut een afwijzing van vergoeding juridisch aanvecht. 

BioMarin blijft weigeren vergoedingstraject voor Voxzogo in te dienen
BioMarin blijft weigeren een vergoedingsdossier in te dienen voor Voxzogo, een behandeling voor kinderen met achondroplasie; een vorm van erfelijke dwerggroei. Daardoor kan het ZIN de werkzaamheid, kosteneffectiviteit en plaats in het basispakket niet beoordelen. Minister Hermans noemt deze situatie teleurstellend, vooral voor patiënten en hun families. Volgens BioMarin biedt de Nederlandse vergoedingsprocedure onvoldoende ruimte om de waarde van behandelingen voor zeldzame aandoeningen te erkennen. Het bedrijf volhardt daarom in het uitstellen van een vergoedingsaanvraag. Het kabinet benadrukt daarentegen dat zonder formele beoordeling geen vergoeding mogelijk is en wijst erop dat beoordelingen op grond van kosteneffectiviteit in andere landen niet altijd gunstig uitvielen.  

Grote analyse zet vraagtekens bij bredere gezondheidswinst van obesitasmedicatie
Een grote netwerkmeta-analyse in The BMJ laat zien dat obesitasmedicatie weliswaar aanzienlijke gewichtsreductie kan opleveren, maar dat deze voordelen zich niet altijd vertalen in betere gezondheidsuitkomsten. In de analyse van 262 studies met bijna 100.000 deelnemers zorgden middelen als tirzepatide en semaglutide voor de grootste gewichtsafname, terwijl nieuwe geneesmiddelen eveneens veelbelovende resultaten lieten zien. Geen van de onderzochte medicijnen leidde echter tot een aantoonbare verbetering van de kwaliteit van leven. Ook effecten op cardiovasculaire uitkomsten waren beperkt. Alleen subcutaan semaglutide liet een afname zien van sterfte en hartinfarcten, terwijl zowel semaglutide als tirzepatide het risico op hartfalen verminderden. De meest effectieve middelen gingen vaak gepaard met meer bijwerkingen en een hogere kans op het staken van de behandeling.  

MedTech

Robotische SPECT maakt tumoren tijdens operatie zichtbaar in 3D
Onderzoekers van het LUMC en het Antoni van Leeuwenhoek hebben een nieuwe beeldvormingstechniek ontwikkeld waarmee tumoren tijdens een robotoperatie in realtime zichtbaar kunnen worden gemaakt. De techniek, robotische SPECT, gebruikt een radioactieve tracer die zich ophoopt in tumorweefsel. Tijdens de ingreep meet een kleine detector het signaal van deze tracer, waarna software dit omzet in een driedimensionaal beeld dat laat zien waar de tumor zich bevindt en hoe diep deze ligt. In een eerste studie bij prostaatkankerpatiënten wist robotische SPECT alle bekende afwijkingen terug te vinden die ook op geavanceerde preoperatieve scans zichtbaar waren. De techniek bleek vooral beter dan fluorescentiebeeldvorming bij het detecteren van dieper gelegen lymfeklieren en tumoren. Volgens de onderzoekers kan deze ‘scan van binnenuit’ chirurgen helpen om tumoren nauwkeuriger te verwijderen en tegelijkertijd meer gezond weefsel te sparen.  

Nieuwe cliptechnologie brengt bypassoperatie zonder openhartchirurgie dichterbij
Onderzoekers van het St. Antonius Hartcentrum hebben belangrijke resultaten gepubliceerd van een nieuwe techniek voor bypassoperaties, waarbij een bloedvat niet meer wordt vastgehecht maar met een speciaal clipje (ELANA) wordt verbonden. In een studie onder 81 patiënten bleek de methode veilig en bleef de omleiding ook een jaar na de ingreep goed functioneren. De technologie kan op termijn een fundamentele verandering betekenen voor de behandeling van vernauwde kransslagaders. Doordat geen hechtingen nodig zijn, ontstaat de mogelijkheid om bypassoperaties in de toekomst minimaal invasief uit te voeren via kleine openingen, zonder het openen van de borstkas en mogelijk zonder gebruik van een hart-longmachine. Dit zou kunnen leiden tot minder operatietrauma, een kortere ziekenhuisopname en sneller herstel. De techniek bevindt zich nog in de onderzoeksfase; verdere studies en Europese goedkeuring zijn nodig voordat deze breed beschikbaar komt. 

GE HealthCare en Mayo Clinic onderzoeken gepersonaliseerde radioligandtherapie bij prostaatkanker
GE HealthCare en de Amerikaanse Mayo Clinic zijn een onderzoeksprogramma gestart om radioligandtherapie (RLT) bij gevorderde prostaatkanker beter af te stemmen op de individuele patiënt. In de zogeheten MI-BET-studie wordt onderzocht of beeldvorming en biomarkers kunnen helpen om de duur en intensiteit van de behandeling dynamisch aan te passen op basis van de daadwerkelijke respons van de tumor. De studie maakt gebruik van geavanceerde beeldvormingstechnologie, waaronder GE HealthCare’s StarGuide SPECT/CT-systeem en software voor automatische tumoranalyse. Door beeldgegevens te combineren met klinische uitkomsten en bloedwaarden hopen onderzoekers beter te kunnen voorspellen welke patiënten profiteren van behandeling en wanneer aanpassingen nodig zijn. 

Ziekenhuis

Nieuwe kwaliteitsinformatie maakt uitkomsten van prostaatoperaties beter zichtbaar
Patiënten krijgen straks beter inzicht in de kwaliteit van prostaatkankerzorg dankzij een vernieuwd meetinstrument dat ziekenhuizen verplicht uitkomsten van prostaatoperaties te registreren en openbaar te maken. Naast chirurgische resultaten wordt ook gekeken naar patiëntrelevante uitkomsten, zoals incontinentie een jaar na de operatie, complicaties binnen negentig dagen en de mate waarin de kanker daadwerkelijk is verwijderd. Aanleiding voor de aanpassing waren eerdere onderzoeken die aanzienlijke verschillen tussen ziekenhuizen lieten zien in het optreden van complicaties na een prostaatverwijdering. Door deze gegevens straks op een uniforme manier te verzamelen en te publiceren, kunnen patiënten beter geïnformeerde keuzes maken over hun behandeling en ziekenhuis. Ook biedt de registratie zorgverleners de mogelijkheid om resultaten onderling te vergelijken en de kwaliteit van zorg te verbeteren. De eerste openbare uitkomsten worden vanaf 2028 verwacht. 

OLVG start pilot met zwangerschapsafbrekingen tussen 22 en 24 weken
Het OLVG is gestart met een pilot waarbij zwangerschappen tussen de 22e en 24e week kunnen worden afgebroken op basis van een sociale indicatie, bijvoorbeeld bij een ongewenste of ongeplande zwangerschap. Het ziekenhuis voert in eerste instantie vier van deze behandelingen uit. Volgens beroepsvereniging NVOG onderzoeken ook andere ziekenhuizen of zij aan dergelijke zorg kunnen deelnemen. Abortus is in Nederland wettelijk toegestaan tot 24 weken zwangerschap, maar zwangerschapsafbrekingen in deze latere fase worden in de praktijk relatief weinig uitgevoerd. In 2024 vonden ruim 39.000 abortussen plaats, waarvan 331 tussen de 22e en 24e week. De pilot moet bijdragen aan het organiseren en toegankelijk houden van deze complexe en specialistische zorg binnen ziekenhuizen. 

Longtransplantatie biedt mogelijk nieuwe optie voor selecte groep patiënten met uitgezaaide longkanker
Nieuw onderzoek suggereert dat longtransplantatie voor een kleine, zorgvuldig geselecteerde groep patiënten met stadium IV longkanker een levensreddende behandeling kan zijn. Het gaat om patiënten bij wie de kanker wel vergevorderd is, maar volledig beperkt blijft tot de longen en uiteindelijk leidt tot ernstig longfalen. In een studie bleef één jaar na transplantatie alle getransplanteerde patiënten in leven, terwijl minder dan de helft van vergelijkbare patiënten die uitsluitend medische behandeling kregen dat overleefde. De bevindingen zetten vraagtekens bij de traditionele opvatting dat uitgezaaide longkanker een absolute contra-indicatie is voor longtransplantatie. Wel gaat het volgens de onderzoekers om een zeer specifieke patiëntengroep en blijft zorgvuldige selectie van groot belang. Als de resultaten in vervolgonderzoek worden bevestigd, kan longtransplantatie voor sommige patiënten een nieuwe curatieve behandeloptie zijn wanneer alle andere therapieën zijn uitgeput.