Axon News Highlights (week 8 juni – 12 juni 2026)

Afgelopen week bleek uit onderzoek van het Nibud dat de zorgkosten voor chronisch zieken flink gaan stijgen door de plannen van het nieuwe kabinet. De Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen zorgde voor commotie door de publicatie van een artikel waaruit blijkt dat veel van de middelen die in Nederland in de sluis staan, in de rest van Europa wel beschikbaar zijn. Onderzoek van IKNL laat zien dat, ondanks vergoeding, genprofieltesten nog betrekkelijk weinig worden ingezet bij borstkankerpatiënten. Tot slot presenteerde het JBZ een succesvolle pilot naar duurzame afvalverwerking in het ziekenhuis. Dit en andere highlights uit het Axon News leest u in ons wekelijkse overzicht. Veel leesplezier! 

Algemeen

Kabinetsplannen verhogen zorgkosten voor chronisch zieken aanzienlijk
Nieuwe kabinetsplannen kunnen de zorgkosten voor mensen met een chronische ziekte of beperking fors verhogen, blijkt uit berekeningen van het Nibud. In sommige gevallen kan de lastenstijging oplopen tot ongeveer € 300 per maand, oftewel ruim € 3.500 per jaar. Dit komt bovenop bestaande meerkosten, die al tussen de € 1.000 en € 4.500 per jaar liggen. De stijging wordt veroorzaakt door een stapeling van maatregelen, zoals hogere eigen bijdragen in de Wmo, een hoger eigen risico en het afschaffen van fiscale compensatieregelingen. Ook wijzigingen in de sociale zekerheid, zoals lagere uitkeringen bij volledige arbeidsongeschiktheid, dragen hieraan bij. Volgens het Nibud vergroten deze ontwikkelingen de kans op financiële problemen voor een kwetsbare groep, terwijl nog onduidelijk is hoe het kabinet deze effecten wil beperken. 

KWF en Oncode versterken fundamenteel kankeronderzoek met nieuw financieringsmodel
KWF Kankerbestrijding en Oncode Institute werken samen aan een nieuw model voor fundamenteel kankeronderzoek in Nederland, dat vanaf 2028 van start moet gaan. Het model richt zich op meerjarige financiering van onderzoeksgroepen van vijf jaar, in plaats van losse projectsubsidies, en moet onderzoekers meer ruimte en flexibiliteit bieden voor doorbraken op lange termijn. Jaarlijks wordt zo’n € 30 miljoen geïnvesteerd, afhankelijk van fondsenwerving. De aanpak combineert drie pijlers: excellent fundamenteel onderzoek, intensieve samenwerking en valorisatie richting maatschappelijke impact. Selectie van onderzoeksgroepen gebeurt via open calls en onafhankelijke beoordeling, met nadruk op kwaliteit en samenwerking. KWF en Oncode zijn van mening dat deze aanpak de internationale positie van Nederland versterkt en de kans op innovaties in preventie, diagnostiek en behandeling van kanker vergroot. 

Artsen twijfelen aan meerwaarde van bevolkingsonderzoek naar kanker
Hoewel de overheid uitbreiding van bevolkingsonderzoek naar kanker overweegt, plaatsen sommige artsen vraagtekens bij de effectiviteit ervan. Zij stellen dat screening vaak leidt tot overdiagnostiek en onnodige behandelingen, omdat ook langzaam groeiende of onschuldige tumoren worden opgespoord. Volgens onderzoekers is er weinig bewijs dat screening de sterfte significant verlaagt; verbeteringen worden eerder toegeschreven aan betere behandelingen. Daarnaast kan een vroegere diagnose betekenen dat iemand langer patiënt is, zonder dat dit de uitkomst verandert. Organisaties zoals KWF zijn van mening dat screening wel degelijk levens kan redden, maar zien wel het belang van betere voorlichting over zowel voordelen als nadelen. Ook zou moeten worden gekeken of screening gerichter kan worden toegepast, bijvoorbeeld minder frequent bij mensen met een laag risico. 

Farma

Veel ‘sluisgeneesmiddelen’ in Nederland wel beschikbaar in andere Europese landen
Een aanzienlijk deel van de geneesmiddelen die in Nederland nog in de zogenoemde ‘sluis’ zitten en dus niet toegankelijk zijn voor patiënten, is in andere Europese landen al wel beschikbaar. Dat blijkt uit een analyse van de Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen (VIG) van 51 middelen en indicaties. Vooral het verschil met landen als Duitsland en Oostenrijk is groot, waar het merendeel van deze behandelingen al wel wordt vergoed. De Nederlandse sluisprocedure houdt middelen tijdelijk buiten het basispakket om effectiviteit, kosteneffectiviteit en prijs te beoordelen en te onderhandelen. Volgens de VIG leidt dit tot vertraging in toegang, waardoor patiënten kostbare tijd verliezen en artsen minder ervaring opdoen met nieuwe therapieën. 

Goedkope hartmedicatie blijft onbenut door starre regelgeving
De Hartstichting stelt dat een effectief en goedkoop medicijn voor hart- en vaatziekten, colchicine, veel te weinig wordt gebruikt door beperkende regelgeving. Hoewel het middel na jaren onderzoek eind 2025 officieel is goedgekeurd voor deze nieuwe toepassing, bereikt het patiënten nauwelijks. De oorzaak ligt volgens de stichting in het vergoedingssysteem: voor bestaande medicijnen die een nieuwe indicatie krijgen (‘repurposing’), ontbreekt een passende vergoeding om ontwikkelkosten terug te verdienen. Daardoor blijft implementatie uit, ondanks bewezen effectiviteit in het voorkomen van hartinfarcten en beroertes. De Hartstichting en de betrokken fabrikant vinden dit moeilijk uit te leggen, omdat patiënten een effectieve en goedkope (circa € 9–15 per maand) behandeling wordt onthouden. Zij pleiten voor aanpassing van de regelgeving om repurposing beter mogelijk te maken. 

Nog veel kostenbesparing mogelijk door slimmere inzet van oncolytica
Oncoloog Gabe Sonke stelt dat kankerpatiënten nog te vaak dure geneesmiddelen krijgen waarvan de optimale inzet onvoldoende is onderzocht. Volgens hem leidt de angst om patiënten een mogelijke behandeling te onthouden tot overbehandeling, met onnodige bijwerkingen en hoge kosten als gevolg. Zijn onderzoek bij uitgezaaide borstkanker liet zien dat drie veelgebruikte medicijnen ook later in het behandeltraject kunnen worden ingezet zonder verlies van effectiviteit. Daardoor kunnen patiënten bijwerkingen worden bespaard en dalen de kosten aanzienlijk. In Nederland leidde dit al tot zuiniger gebruik, maar internationaal zijn richtlijnen nog nauwelijks aangepast. Sonke pleit daarom voor doelmatigheidsonderzoek zodra nieuwe middelen op de markt komen. 

MedTech

Genprofieltest bij borstkanker nog onvoldoende benut ondanks bewezen meerwaarde
Een genprofieltest kan helpen om onnodige chemotherapie bij borstkanker te voorkomen, maar wordt in Nederland nog te weinig toegepast. Uit onderzoek van IKNL blijkt dat slechts één op de drie patiënten die hiervoor in aanmerking komt, de test daadwerkelijk krijgt, ondanks volledige vergoeding sinds 2023. Voorheen lag dat percentage zelfs op slechts 9%. Vergoeding stimuleert het gebruik dus wel, maar in de ogen van de onderzoekers onvoldoende. De test helpt immers het risico op uitzaaiingen beter in te schatten. Dat heeft grote invloed op behandelkeuzes: patiënten met een laag risico krijgen vrijwel nooit chemotherapie, terwijl bij een hoog risico dit doorgaans wel het geval is. Opvallend is dat meer dan de helft van de patiënten zonder test alsnog chemotherapie krijgt, wat kan wijzen op overbehandeling. Onderzoekers willen nu beter begrijpen welke barrières de inzet van deze testen beperken. 

Massaclaim na datalek bevolkingsonderzoek richt zich ook tegen VWS
Een nieuwe massaclaim wordt voorbereid met betrekking tot de grote datalek bij laboratorium Clinical Diagnostics, waarbij medische gegevens van honderdduizenden vrouwen uit het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker zijn gestolen. Het Women’s Rights Collective wil schadevergoeding afdwingen en richt zich daarbij zowel op het laboratorium als op het ministerie van VWS. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd concludeerde eerder dat de beveiliging van het lab onvoldoende was. Het collectief wil daarnaast betrokken vrouwen helpen inzicht te krijgen in welke gegevens zijn buitgemaakt en welke risico’s dit met zich meebrengt. 

Inslikbare chip kan endoscopie deels vervangen
Nederlandse onderzoekers ontwikkelen een capsulevormige chip (GISMO) die patiënten kunnen inslikken om het maagdarmstelsel te onderzoeken zonder invasieve endoscopie. De capsule, ongeveer zo groot als een snoepje, meet elke 20 seconden chemische signalen zoals pH en redoxbalans en stuurt deze data draadloos naar een ontvanger. Hiermee kunnen ontstekingen en mogelijk ook vroege tekenen van darmkanker worden opgespoord. In tegenstelling tot bestaande ‘camera‑capsules’ biedt deze technologie inzicht in biochemische processen die met beeldvorming niet zichtbaar zijn. De technologie bevindt zich weliswaar nog in de ontwikkelingsfase, maar kan op termijn endoscopie deels vervangen of gerichter worden ingezet door eerst niet‑invasief te bepalen waar vervolgonderzoek nodig is. 

Ziekenhuis

Slimme afvalanalyse toont grote winst voor duurzame ziekenhuiszorg
Een pilot in het Jeroen Bosch Ziekenhuis laat zien dat bijna een kwart (23%) van het specifieke ziekenhuisafval (SZA) onterecht in deze afvalstroom terechtkomt. SZA is afval dat vanwege besmettingsrisico’s of andere veiligheidsrisico’s apart moet worden ingezameld en verwerkt en kent daardoor hogere kosten en milieubelasting dan overige afvalstromen. Met behulp van een slimme scanner zijn circa 4.000 materialen geanalyseerd zonder het besmette afval handmatig te hoeven openen. Uit de resultaten blijkt dat veel materialen, zoals lege spuiten, infuuszakken en verpakkingen, ook via minder belastende afvalstromen kunnen worden verwerkt. Dit biedt kansen om zowel de CO₂-uitstoot als de kosten van afvalverwerking te verminderen. 

IGJ: vruchtbaarheidskliniek week af van richtlijnen bij donors
Vruchtbaarheidskliniek Medisch Centrum Kinderwens (MCK) in Leiderdorp heeft jarenlang niet volgens de gangbare praktijk gewerkt rond het maximumaantal kinderen per donor, concludeert de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). Waar in de sector een richtlijn van maximaal 25 kinderen per donor gold, hanteerde de kliniek een norm van 25 gezinnen, waardoor bij tientallen donoren meer dan 25 kinderen zijn verwekt. Daarnaast schoot de kliniek tekort in voorlichting, toestemming (informed consent) en dossiervorming; betrokkenen werden niet geïnformeerd over het afwijkende beleid. De IGJ ziet momenteel geen acuut risico voor de zorgkwaliteit, maar wijst wel op de grote psychologische impact voor betrokkenen. De kliniek moet verbetermaatregelen doorvoeren, onder meer rond informatievoorziening, dossiervoering en werkcultuur, om herhaling te voorkomen. 

Frisius MC en UMCG bundelen krachten voor toekomstbestendige zorg
Frisius MC en UMCG hebben een strategische samenwerkingsovereenkomst ondertekend om de zorg in Noord‑Nederland toegankelijk, betaalbaar en van hoge kwaliteit te houden. Door kennis, capaciteit en expertise te bundelen willen beide ziekenhuizen beter inspelen op toenemende zorgvraag, personeelstekorten en strengere kwaliteitseisen. De samenwerking richt zich onder meer op het versterken en concentreren van complexe zorg, zodat deze voldoet aan landelijke volumenormen. Daarnaast werken de organisaties samen op het gebied van onderzoek, onderwijs en digitale zorg, waaronder gegevensuitwisseling en innovatie van patiëntendossiers. Hiermee ontstaat een regionaal zorgnetwerk waarin zorg dichter bij huis wordt geleverd waar mogelijk, en geconcentreerd waar nodig.