Axon News Highlights (week 26 mei – 29 mei 2026)

Afgelopen week werd bekend dat de introductie van MRI-screening in het bevolkingsonderzoek voor vrouwen met dicht borstweefsel mogelijk wordt uitgesteld. NABON en NVMO zijn bezorgd over de inkoopprocedures van ZN voor CDK4/6-remmers; zij vrezen dat dit ongelijke toegang tot abemaciclib veroorzaakt. Nederlandse ziekenhuizen worden steeds vaker getroffen door tekorten van medische hulpmiddelen en het Erasmus Centrum voor Zorgbestuur heeft een internationaal programma gelanceerd voor toekomstbestendig kwaliteitsmanagement in ziekenhuizen. Dit en andere highlights uit het Axon News leest u in ons wekelijkse overzicht. Veel leesplezier! 

Algemeen

Mogelijke vertraging voor MRI‑screening bij vrouwen met dicht borstweefsel
Vrouwen met dicht borstweefsel, bij wie borstkanker moeilijker zichtbaar is op een mammogram, krijgen mogelijk later toegang tot MRI‑onderzoek binnen het bevolkingsonderzoek. Minister Hermans meldt dat nieuwe plannen kunnen leiden tot een vertraging van minimaal een half jaar. Het kabinet wil dat vrouwen eerder geïnformeerd worden over hun borstweefsel, mogelijk al vanaf 2028, maar dit vraagt nog aanpassingen in IT‑systemen en voorlichting. Ook zorgt dit voor een dilemma: vrouwen weten dan dat extra onderzoek wenselijk is, terwijl dit nog niet binnen de vergoede standaardzorg wordt aangeboden. Dit kan ongelijkheid vergroten, omdat niet iedereen zelf een MRI kan betalen. De daadwerkelijke invoering van MRI‑screening blijft voorlopig gepland rond 2030 en hangt mede af van een advies van de Gezondheidsraad. 

Premiestijging vlakt af, maar zorgen over koppelverkoop blijven
De zorgpremie is in 2026 minder hard gestegen dan in voorgaande jaren. Ook is er een daling van het aantal overstappers tussen zorgverzekeraars. Volgens de NZa biedt het huidige polisaanbod echter weinig echte keuzemogelijkheden, ondanks het grote aantal beschikbare polissen. Daarnaast blijft ‘koppelverkoop’ een probleem: aanvullende verzekeringen worden vaak alleen in combinatie met specifieke basispolissen aangeboden. Dit beperkt de keuzevrijheid en leidt mogelijk tot hogere kosten voor verzekerden. Ook kwamen premies voor aanvullende verzekeringen geregeld te laat beschikbaar, wat het vergelijken bemoeilijkt. De NZa roept zorgverzekeraars op om transparanter te zijn en hun maatschappelijke verantwoordelijkheid te nemen ten behoeve van de toegankelijkheid, betaalbaarheid en het vertrouwen in de zorg. 

Invloed manosfeer merkbaar in spreekkamer, vooral voor vrouwelijke artsen
Volgens een enquête onder artsen en geneeskundestudenten merkt een kleine groep (zo’n 7%) dat de zogenoemde manosfeer invloed heeft op gedrag van mannelijke patiënten in de spreekkamer. Met name vrouwelijke artsen geven aan minder serieus te worden genomen, te worden geconfronteerd met seksistische opmerkingen of de voorkeur voor een mannelijke arts. Ook signaleren artsen dat sommige jongeren minder vertrouwen hebben in wetenschappelijke informatie en eerder online bronnen volgen. Daarnaast zien artsen hulpvragen rond fysieke mannelijkheid, zoals spieropbouw en testosteron en gedrag dat samenhangt met dominante of vrouwonvriendelijke opvattingen. De meerderheid van de respondenten geeft echter aan weinig of geen invloed te merken, of het moeilijk te kunnen onderscheiden van andere factoren zoals culturele achtergrond of psychische problematiek. 

Farma

Variatie in toegang tot CDK4/6‑remmers door inkoopbeleid zorgverzekeraars
De recente inkoopronde van Zorgverzekeraars Nederland (ZN) voor CDK4/6‑remmers leidt mogelijk tot variatie in de toegang tot abemaciclib. Per 1 juni 2026 zijn voorkeurscontracten afgesloten voor palbociclib en ribociclib, terwijl abemaciclib buiten deze afspraken valt. Volgens ZN blijft de keuze voor een specifieke behandeling een gezamenlijke beslissing van arts en patiënt en kunnen huidige gebruikers van abemaciclib hun behandeling continueren. Op medische gronden kan worden gestart met, of worden geswitcht naar, abemaciclib, hoewel hiervoor aanvullende vergoedingsvoorwaarden gelden. Voor nieuwe patiënten verschilt de toegankelijkheid echter per ziekenhuis en zorgverzekeraar, omdat lokale afspraken leidend zijn en er geen gezamenlijke overeenkomst vanuit ZN bestaat voor abemaciclib. Beroepsverenigingen NABON en NVMO zijn er van overtuigd dat de middelen niet volledig therapeutisch uitwisselbaar zijn en waarschuwen dat het huidige inkoopbeleid kan leiden tot ongewenste, lokale praktijkvariatie en ongelijke toegang tot passende therapie. 

Kabinet wil beschikbaarheid geneesmiddelen verbeteren, maar aanpak staat onder druk
De minister van VWS stelt dat het verbeteren van de beschikbaarheid van geneesmiddelen een prioriteit blijft, maar erkent dat tekorten grote impact hebben op patiënten en apothekers. Via het AZWA wordt gewerkt aan een gezamenlijke werkagenda, die in het derde kwartaal van 2026 wordt verwacht. Tegelijk is nog onduidelijk of het huidige preferentiebeleid bijdraagt aan een goede balans tussen kosten en beschikbaarheid; een evaluatie volgt eind 2026. Apothekersorganisatie KNMP benadrukt dat het patiëntperspectief meer centraal moet staan en wijst op eerdere kritiek van de Algemene Rekenkamer dat het ministerie onvoldoende zicht heeft op tekorten. Volgens de KNMP is sterkere regie van de overheid nodig om de beschikbaarheid van medicijnen te verbeteren. 

Semaglutide stijgt snel in uitgaven en klimt naar tweede plaats
De uitgaven aan geneesmiddelen in Nederland laten in 2025 sterke verschuivingen zien, met name bij diabetesmiddelen. Semaglutide steeg met 30% en bereikte met € 153 miljoen de tweede plaats in de uitgaven‑top 10, terwijl dapagliflozine met een groei van 39% nieuw binnenkomt in de lijst. Antistollingsmiddel apixaban blijft koploper met € 184 miljoen aan uitgaven (+13%). De stijging wordt voor veel middelen vooral gedreven door een groeiend aantal gebruikers, al spelen bij sommige geneesmiddelen ook prijsstijgingen en tekorten een rol.  

MedTech

Toenemend tekort aan medische hulpmiddelen zet ziekenhuiszorg onder druk
Nederlandse ziekenhuizen krijgen steeds vaker te maken met tekorten aan medische hulpmiddelen, variërend van handschoenen tot gespecialiseerde onderdelen voor operaties en MRI‑scanners. Volgens deskundigen is er dagelijks sprake van dreigende schaarste, die nu vaak nog met noodoplossingen wordt opgevangen, maar naar verwachting zal toenemen. Oorzaken liggen onder meer in strengere Europese regelgeving, waardoor producten van de markt verdwijnen, en geopolitieke verstoringen in productie- en transportketens. Incidenten, zoals het plotseling terugroepen van cruciale onderdelen voor hartprocedures, tonen de kwetsbaarheid van de keten en kunnen leiden tot uitgestelde behandelingen. Experts bepleiten centralere inkoop en betere coördinatie, vergelijkbaar met de inkoop van geneesmiddelen. 

Hergebruik medische hulpmiddelen wint terrein dankzij Apotheek van de Toekomst
Het initiatief Apotheek van de Toekomst laat zien dat hergebruik van medische hulpmiddelen een effectieve manier is om verspilling te verminderen en zorg toegankelijker te maken. In twee jaar tijd zijn circa 500.000 ongebruikte hulpmiddelen ingezameld, waarvan een deel opnieuw wordt ingezet via zorginstellingen, opleidingen en goede doelen. Ook kunnen minima inmiddels gratis hulpmiddelen krijgen via onder meer de voedselbank. Het project speelt in op een groot probleem: jaarlijks verdwijnen miljoenen euro’s aan ongebruikte zorgproducten in de afvalbak. De zorgsector draagt zo aanzienlijk bij aan CO₂‑uitstoot. Regelgeving is echter een belangrijke belemmering, vooral voor heruitgifte van medicijnen en bepaalde hulpmiddelen. Nieuwe Europese wetgeving kan hergebruik op termijn mogelijk maken, maar de implementatie ervan zal tijd kosten. 

Kwallenachtige microrobot opent perspectief voor snelle, gerichte behandeling
Chinese onderzoekers hebben een innovatieve microrobot ontwikkeld die zich voortbeweegt als een kwal en met zeer hoge snelheid door het lichaam kan navigeren. De zogeheten Jellyfish Magnetic Soft Robot wordt niet aangedreven door motoren of batterijen, maar door externe magnetische velden. Hierdoor kan de robot tot bijna 15 lichaamslengtes per seconde bewegen en flexibel kruipen, zwemmen of klimmen. In experimenten kon het systeem al een micronaald en mini-endoscoop door een maagmodel sturen. De technologie biedt perspectief voor minimaal invasieve toepassingen, zoals gerichte medicijntoediening en diagnostiek in organen.  

Ziekenhuis

Nieuw initiatief helpt ziekenhuizen bouwen aan duurzame kwaliteitscultuur
Het Erasmus Centrum voor Zorgbestuur heeft de Dutch Quality Movement gelanceerd, een initiatief gericht op het versterken van kwaliteitsmanagement in ziekenhuizen. De beweging ondersteunt ziekenhuizen bij het ontwikkelen van een eigen visie op kwaliteit en het verbeteren van hun leervermogen, met behulp van wetenschappelijk onderbouwde instrumenten en praktijkgerichte interventies. Een belangrijk uitgangspunt is samenwerking tussen zorgprofessionals, patiënten en naasten om toekomstbestendige zorg te realiseren. Het programma bouwt voort op het internationale Flanders Quality Model en richt zich op thema’s als waardegedreven zorg, patiëntveiligheid en continue verbetering. Door kennisuitwisseling binnen een internationaal netwerk wil de beweging ziekenhuizen helpen om kwaliteit te verbinden aan leren, verbeteren en maatschappelijke impact. 

Passende zorg dempt kostenstijging bij Bernhoven
Onderzoek bij ziekenhuis Bernhoven laat zien dat de inzet van passende zorg de groei van zorgkosten met ongeveer 10% kan afremmen. In de periode 2016–2019 stegen de kosten daar aantoonbaar minder dan in vergelijkbare ziekenhuizen. Passende zorg richt zich op gezamenlijke besluitvorming tussen arts en patiënt, met aandacht voor kwaliteit van leven en het voorkomen van onnodige behandelingen. Volgens betrokken zorgverzekeraars en onderzoekers levert deze aanpak duidelijke maatschappelijke meerwaarde op en kan het bijdragen aan beheersing van de zorguitgaven. Na de verstoring door de coronapandemie is het doel om deze kostenbesparing opnieuw te realiseren. 

Fit de operatie ingaan vermindert complicaties en verkort herstel
Patiënten met dikkedarm- en endeldarmkanker die voor hun operatie werken aan hun fysieke en mentale conditie, hebben aantoonbaar betere uitkomsten. Uit onderzoek van het Máxima Medisch Centrum en het UMCG blijkt dat prehabilitatie leidt tot 20% minder complicaties, een gemiddeld 1,8 dag kortere ziekenhuisopname en minder IC‑opnames. Het programma, dat vier weken duurt, combineert training, voedingsadvies, mentale begeleiding en leefstijlverbetering. De studie, uitgevoerd bij ruim 1.100 patiënten in 18 ziekenhuizen, laat zien dat deze aanpak effectief is voor diverse patiëntgroepen. Prehabilitatie helpt patiënten niet alleen fysiek sterker de operatie in te gaan, maar biedt ook regie in een onzekere periode. Bredere implementatie is dus gewenst, al is de vergoeding van preoperatieve begeleiding nog niet standaard geregeld.