Axon News Highlights (week 18 mei – 22 mei 2026)

Afgelopen week werd bekend dat het ministerie van VWS nog steeds steken laat vallen in de bedrijfsvoering, aldus de Algemene Rekenkamer. Nederlandse patiënten wachten steeds langer op innovatieve kankermedicijnen, en vergeleken met andere Europese landen raakt Nederland verder achterop. Een fabrikant van medische hulpmiddelen negeerde steevast signalen over een falende ICD, waardoor patiënten onnodige shocks kunnen krijgen. Tot slot zouden Nederlandse ziekenhuizen de uitrol van digitale monitoring voor chronische darmziekten frustreren om hun eigen financiële belangen te beschermen. Dit en andere highlights uit het Axon News leest u in ons wekelijkse overzicht. Veel leesplezier! 

Algemeen

Algemene Rekenkamer: verbetering zichtbaar bij VWS, maar onzekerheid over toekomstbestendigheid zorg
Uit het verantwoordingsonderzoek 2025 van de Algemene Rekenkamer blijkt dat de bedrijsvoering van het ministerie van VWS is verbeterd, maar dat er ook grote uitdagingen bestaan. De uitgaven bedroegen € 34,8 miljard en blijven stijgen door vergrijzing en toenemende zorgvraag. Hoewel het subsidiebeheer en inkoopbeheer zijn verbeterd, is het financieel beheer nog niet volledig op orde. Ook ontbreekt nog inzicht in de personeelsbehoefte voor nieuwe wetgeving. Tegelijkertijd is een nationale zorgreserve van 5.000 oud–zorgmedewerkers opgezet voor crisissituaties. De Rekenkamer acht het onzeker of de bestaande zorgakkoorden voldoende zijn om de zorg toekomstbestendig, toegankelijk en betaalbaar te houden. Daarnaast ontbreekt bij de bouw van de PALLAS–reactor een interne controleur. Over het geheel genomen zijn de financiële cijfers grotendeels op orde. 

Nieuwe gezondheidsdata-autoriteit moet versnippering in zorgdata tegengaan
Minister Sterk heeft plannen gepresenteerd voor een nieuwe Gezondheidsdata-autoriteit, die de regie moet voeren over het Nederlandse zorginformatiestelsel in lijn met de European Health Data Space (EHDS). Deze organisatie moet zorgen voor beter toegankelijke en betrouwbare gezondheidsdata voor zorgverleners, burgers en onderzoekers. Onder de autoriteit vallen twee onderdelen: de Health Data Access Body, die aanvragen voor secundair datagebruik beoordeelt en toegang verleent, en de Autoriteit Digitale Gezondheid, die toeziet op goed werkende systemen en klachten afhandelt. Het doel is onder meer om versnippering in het zorg-ict-landschap te verminderen en burgers meer regie te geven over hun gegevens, bijvoorbeeld via één centraal toegangspunt. De implementatie vereist echter nog aanpassingen in bestaande wetgeving en brengt derhalve onzekerheden met zich mee. 

Artsen gebruiken eigen netwerk voor snellere zorg
Artsen maken vaak gebruik van hun professionele netwerk wanneer zij zelf zorg nodig hebben, blijkt uit onderzoek van Medisch Contact. Ongeveer driekwart van de artsen benadert collega’s voor advies of om snel de juiste specialist te vinden. Bijna 90% denkt dat zij andere routes bewandelen dan reguliere patiënten. Ongeveer 20% probeert bovendien met voorrang een behandeling te regelen, wat meestal lukt. Hoewel veel artsen dit zien als efficiënt gebruik van contacten, roept het vragen op over eerlijkheid. Patiëntenorganisaties wijzen op informatie‑ongelijkheid, omdat gewone patiënten minder toegang hebben tot dergelijke netwerken. De artsenkoepel KNMG toont begrip voor het netwerkgebruik, maar keurt voorrang krijgen via informele routes af. Het debat onderstreept spanningen tussen professionele collegialiteit en gelijke toegang tot zorg voor alle patiënten. 

Farma

Toegang tot nieuwe kankermedicijnen in Nederland sterk verslechterd
De toegankelijkheid van nieuwe kankergeneesmiddelen in Nederland is de afgelopen jaren sterk afgenomen, blijkt uit de EFPIA W.A.I.T. Indicator 2025. Slechts 41% van de nieuwe oncologische middelen die tussen 2021 en 2025 in Europa zijn goedgekeurd, is beschikbaar voor Nederlandse patiënten, tegenover 80% vier jaar eerder. Tegelijkertijd is de gemiddelde wachttijd verdubbeld van 270 naar 525 dagen. Voor innovatieve geneesmiddelen in het algemeen is de situatie eveneens verslechterd: de gemiddelde wachttijd steeg naar 493 dagen en de beschikbaarheid daalde naar 54%. Hoewel Nederland nog onder het Europese gemiddelde zit qua wachttijden, zakt het op de ranglijst. Oorzaken liggen in elementen van het nationale vergoedingsproces en daarbij geldende aanvullende eisen, en soms vertraagde indiening van dossiers door fabrikanten. 

Sterke daling klinisch onderzoek zet toegang tot innovatieve zorg onder druk
Het aantal nieuw gestarte klinische studies voor innovatieve geneesmiddelen in Nederland is tussen 2021 en 2025 sterk gedaald, van 660 naar 354 studies. Ook per miljoen inwoners is het aantal studies bijna gehalveerd, waardoor Nederland internationaal terrein verliest. Volgens de Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen (VIG) is dit zorgwekkend, omdat klinisch onderzoek vaak de eerste of soms zelfs enige toegang biedt tot nieuwe behandelingen voor patiënten. De afname hangt samen met trage en minder voorspelbare procedures en een minder aantrekkelijk vestigingsklimaat voor onderzoek, aldus de VIG. Daarnaast speelt mee dat innovatieve geneesmiddelen in Nederland relatief laat beschikbaar zijn, wat het uitvoeren van vergelijkende studies bemoeilijkt. Hierdoor verplaatst onderzoek zich vaker naar andere regio’s, met name buiten Europa. 

Lekken in medicijnketen voeden groeiende zwarte markt voor zware pijnstillers
Onderzoek van Zembla laat zien dat zware opiaten, zoals oxycodon en morfine, op grote schaal vanuit de reguliere medicijnketen op de zwarte markt terechtkomen. Via platforms als Telegram en WhatsApp zijn deze middelen eenvoudig te verkrijgen, vaak in originele en ongeopende verpakking. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd bevestigt dat een aanzienlijk deel van de illegaal verhandelde pijnstillers afkomstig is uit legale distributiekanalen, wat grote zorgen oproept vanwege de risico’s op verslaving en overdosering. De lekken lijken onder meer te ontstaan door diefstal door medewerkers en via afvalstromen van apotheken. Ook in ziekenhuizen zijn incidenten gemeld waarbij opiaten werden ontvreemd. De omvang van de handel is onduidelijk, maar naar schatting gebruiken ruim 100.000 Nederlanders jaarlijks zware opiaten zonder recept. 

MedTech

Biotronik negeert signalen rond problemen met ICD–draden
Biotronik, een Duitse fabrikant van medische hulpmiddelen zou jarenlang signalen over falende ICD–draden (Linox) hebben genegeerd, terwijl cardiologen internationaal al langer zorgen uitten over de betrouwbaarheid. De draden, gebruikt bij implanteerbare defibrillatoren, breken volgens studies vaker dan acceptabel, wat kan leiden tot onterechte shocks en ernstige psychische en lichamelijke gevolgen. In Nederland kregen minstens 4.600 patiënten deze draden geïmplanteerd; circa 1.000 dragen ze nog. Ondanks bekende risico’s zijn patiënten lange tijd niet actief geïnformeerd, wat tot kritiek leidt van belangenorganisaties. Fabrikant Biotronik stelt dat de draden veilig zijn en ziet geen reden voor een waarschuwing. Ook de IGJ zag tot voor kort geen afwijkend patroon, maar onderzoekt de kwestie nu opnieuw. 

AI bij ivf biedt geen meerwaarde maar verhoogt kosten en verwachtingen
De inzet van AI bij ivf‑behandelingen wekt hoge verwachtingen, maar levert vooralsnog geen aantoonbare verbetering op in de kans op zwangerschap. Hoewel technologie zoals timelapse‑incubators en algoritmen embryo’s analyseren en de levensvatbaarheid voorspellen, blijkt uit recent onderzoek dat dit nog niet leidt tot betere uitkomsten dan menselijke beoordeling. Desondanks zijn dergelijke systemen al volop in gebruik in meerdere Nederlandse klinieken. Dit past volgens critici in de ‘hype cycle’, waarbij nieuwe technologie wordt ingevoerd zonder voldoende bewijs van effectiviteit. De toepassing brengt bovendien hogere kosten met zich mee en kan de toegankelijkheid van ivf‑zorg onder druk zetten. Daarnaast kan het gebruik van niet‑transparante AI‑systemen de besluitvorming van zorgprofessionals beïnvloeden. 

Beperkt voordeel van PSA‑screening bij prostaatkanker
Een langlopend Europees onderzoek (ERSPC) toont aan dat PSA‑screening voor prostaatkanker slechts voor een beperkte groep mannen leidt tot een lagere sterfte door de ziekte. Bij mannen tussen 55 en 69 jaar zonder comorbiditeit werd wel een effect gezien, maar bij mannen ouder dan 70 jaar en bij mannen met bijkomende aandoeningen ontbrak dit voordeel. Na een follow‑up van 21 jaar bleek dat screening de kans op metastasen en prostaatkankerspecifieke sterfte weliswaar verlaagt, maar dat het absolute effect klein is: 158 mannen moeten worden uitgenodigd voor screening om één sterfgeval te voorkomen. De resultaten onderschrijven het belang van gerichte selectie, waarbij comorbiditeit en leeftijd worden meegewogen bij beslissingen over screening.  

Ziekenhuis

Ziekenhuizen remmen opschaling digitale monitoring voor chronische darmziekten
Een bewezen effectieve app voor coaching op afstand bij patiënten met chronische darmziekten wordt nauwelijks opgeschaald in Nederland. De digitale aanpak, ontwikkeld door onder meer het UMCG, MUMC+ en Gelre ziekenhuizen, maakt het mogelijk patiënten op afstand te monitoren en alleen naar het ziekenhuis te laten komen wanneer dat nodig is. Dit verbetert de kwaliteit van leven en kan tientallen miljoenen euro’s besparen. Toch blijft daadwerkelijke implementatie veelal uit. Volgens een analyse ligt dat aan financiële prikkels: de baten komen vooral bij patiënten terecht, terwijl ziekenhuizen en verzekeraars inkomsten mislopen of onvoldoende direct voordeel hebben. Hierdoor ontbreekt motivatie om de innovatie breed te implementeren. 

Hackathon levert snelle diagnoses voor patiënten met zeldzame aandoeningen
Tijdens de eerste Nationale Undiagnosed Hackathon hebben specialisten van Nederlandse umc’s binnen 48 uur diagnoses gesteld voor vijf families met zeldzame aandoeningen. In totaal werkten ruim 140 experts intensief samen aan 33 casussen van patiënten zonder duidelijke diagnose. Naast de vijf bevestigde diagnoses werden bij acht andere families sterke aanwijzingen gevonden die verder onderzocht worden. Door gezamenlijk diep in DNA-gegevens te duiken en kennis te bundelen, konden onderzoekers sneller tot inzichten komen dan in reguliere zorgprocessen. Het initiatief bouwt voort op internationale ervaringen en laat het potentieel zien van multidisciplinaire samenwerking en data-analyse bij complexe, zeldzame ziekten. 

AI maakt efficiëntere MRI-inzet mogelijk en verkort wachttijden bij Gelre Ziekenhuizen
Gelre Ziekenhuizen heeft met inzet van AI‑software op MRI‑scanners circa 2.000 extra patiënten kunnen onderzoeken zonder uitbreiding van de capaciteit. De gebruikte software, Deep Resolve van Siemens Healthineers, verbetert de beeldkwaliteit en verkort de scantijd, waardoor scanners efficiënter kunnen worden ingezet. Dit leidt tot kortere wachttijden en snellere toegang tot diagnostiek voor patiënten. De technologie werd geïntroduceerd op de locaties in Apeldoorn en Zutphen en mogelijk gemaakt door externe financiering. Volgens het ziekenhuis illustreert deze toepassing hoe digitale innovaties de zorgcapaciteit kunnen vergroten zonder extra middelen, en sluit deze aanpak aan bij bredere ambities rond digitalisering en efficiëntere zorgverlening.