Axon News Highlights (week 23 – 27 februari 2026)

Afgelopen week werd bekend dat Nederland de doelstellingen van het EU Cardiovascular Health Plan van de hand wijst en wil kiezen voor een nationale aanpak. Ook bleek uit gepubliceerd onderzoek dat vroege inzet van CDK4/6-remmers bij meeste patiënten met hormoonreceptorpositieve, HER2-negatieve gemetastaseerde borstkanker niet tot verbeterde overleving te leiden. Ander onderzoek laat zien dat AI met grote nauwkeurigheid in staat is om autisme te diagnosticeren. Tot slot heeft het IJssellandziekenhuis de distributie van medicatie efficiënter gemaakt door de inzet van medicatierollen, geleverd door een externe leverancier. Dit en andere highlights uit het Axon News leest u in ons wekelijkse overzicht. Veel leesplezier! 

Algemeen

Nederland kritisch op Europees actieplan hart- en vaatziekten
Nederland plaatst kanttekeningen bij het in december gepresenteerde EU Cardiovascular Health Plan van de Europese Commissie. Dit plan zet in op preventie, vroege opsporing en behandeling om het aantal sterfgevallen door hart- en vaatziekten fors te verlagen. Jaarlijks overlijden in Europa 1,7 miljoen mensen aan deze aandoeningen; zonder ingrijpen zou dit aantal sterk stijgen. Gemikt wordt onder meer op 25 procent reductie van vroegtijdige sterfte in 2035 en brede screening op risicofactoren. Voormalig VWS-minister Bruijn noemt de doelen echter onrealistisch en onvoldoende onderbouwd, omdat effecten van leefstijlverandering pas op langere termijn zichtbaar zijn in sterftecijfers. Ook ziet hij brede screening als een ingrijpende stelselwijziging met hoge zorgbelasting. Nederland blijft inzetten op cardiovasculair risicomanagement via de eerste lijn. Een nationale hart- en vaatagenda steunt hij wel inhoudelijk, maar de uitwerking laat hij aan het veld. 

Nederlandse huisartsenzorg flink onder druk en ondergefinancierd
Huisartsenzorg staat in Nederland en vijf andere westerse landen onder ongekende druk, blijkt uit onderzoek gepubliceerd in The Milbank Quarterly. In het VK, Canada, de VS, Australië, Nieuw-Zeeland en Nederland kampen huisartsen met complexere zorgvragen, toenemende bureaucratie en structurele onderfinanciering. Minder dan zes procent van het zorgbudget gaat naar eerstelijnszorg; in Nederland is dat circa vijf procent, terwijl huisartsen naar schatting 95 procent van de klachten behandelen. Volgens betrokken onderzoekers is juist een sterke poortwachtersfunctie essentieel om zorgkosten te beheersen. Extra investeringen in de eerste lijn leiden tot minder spoedbezoeken en ziekenhuisopnames. Tegelijk staat de instroom van jonge huisartsen onder druk door hoge werkdruk en administratieve lasten. Gerichte investeringen en verschuiving van middelen naar de eerste lijn zijn volgens de onderzoekers nodig om het zorgstelsel betaalbaar en toegankelijk te houden. 

Tweede zwangerschap zorgt voor andere hersenveranderingen dan de eerste
Een tweede zwangerschap verandert het vrouwenbrein opnieuw, maar deels op een andere manier dan een eerste zwangerschap. Dat blijkt uit onderzoek van Amsterdam UMC. In de studie werden 110 vrouwen gevolgd, met hersenscans vóór en na de zwangerschap. Net als bij een eerste zwangerschap traden structurele en functionele veranderingen op, onder meer in het Default Mode Network (DMN), al waren deze bij een tweede zwangerschap minder sterk. Het DMN is betrokken bij zelfreflectie en sociale processen. Bij een tweede zwangerschap werden meer veranderingen gezien in hersennetwerken die te maken hebben met aandacht en prikkelverwerking. Ook vonden de onderzoekers verbanden tussen hersenveranderingen, de moeder-kindbinding en peripartum depressie. Bij eerste zwangerschappen waren die verbanden vooral na de bevalling zichtbaar, maar bij tweede zwangerschappen al tijdens de zwangerschap. 

Farma

Geen overlevingsvoordeel bij vroege inzet van CDK4/6-remmers bij meeste patiënten
Voor de meeste patiënten met hormoonreceptorpositieve, HER2-negatieve gemetastaseerde borstkanker leidt vroege inzet van CDK4/6-remmers niet tot een betere totale overleving dan uitgestelde inzet in de tweede lijn. Dat blijkt uit de Nederlandse SONIA-studie. In deze studie werden 1050 vrouwen gerandomiseerd tussen eerstelijnsbehandeling met een CDK4/6-remmer plus endocriene therapie, of start met alleen endocriene therapie gevolgd door een CDK4/6-remmer in de tweede lijn. Na een mediane follow-up van 58,5 maanden was de mediane totale overleving 47,9 maanden versus 48,1 maanden. Eerdere resultaten gepubliceerd in Nature toonden al geen verschil in progressievrije overleving, maar wel meer toxiciteit en hogere kosten bij vroege inzet. Een statistische toets na de afronding van het onderzoek geeft aan dat er mogelijk voordeel is voor premenopauzale patiënten, maar niet voor postmenopauzale patiënten. 

Eigen bijdragen voor GVS-geneesmiddelen met € 18 miljoen gestegen
Voor geneesmiddelen binnen het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS) waarvan de prijs boven de vergoedingslimiet ligt, betaalden verzekerden in 2025 ruim € 143 miljoen aan eigen bijdragen. Dit is € 18 miljoen (+14%) meer dan in 2024. Dit blijkt uit cijfers van de Stichting Farmaceutische Kengetallen. Het aantal bijbetalers daalde met 11% naar 2,1 miljoen, maar de gemiddelde bijbetaling steeg naar € 67,60 per persoon. Driekwart betaalde minder dan € 19. Dankzij de maximeringsregeling, waarbij bedragen boven € 250 per jaar worden vergoed, namen zorgverzekeraars € 78,6 miljoen (55%) voor hun rekening; € 64,8 miljoen kwam direct van patiënten. ADHD-middelen voeren de lijst aan. Nieuw in de top 10 is tirzepatide, met € 9,7 miljoen aan eigen bijdragen voor de diabetesindicatie. 

Hormoontherapie tijdens de overgang verhoogt kans op overlijden niet
Vrouwen die hormoontherapie gebruiken tegen overgangsklachten, hebben geen grotere kans om te overlijden dan vrouwen die deze behandeling niet gebruiken. Dat blijkt uit een grote Deense studie. In het onderzoek werden ruim 876.000 vrouwen jarenlang gevolgd. Ongeveer 12% gebruikte hormoontherapie, meestal voor een relatief korte periode (gemiddeld 1,7 jaar). In eerste instantie leek het alsof vrouwen die hormonen gebruikten een grotere kans hadden om te overlijden. Echter, toen onderzoekers rekening hielden met verschillen in gezondheid en andere factoren, bleek er geen verhoogd risico te zijn. Ook vrouwen die de therapie tien jaar of langer gebruikten, hadden geen hogere kans op overlijden. Er waren bovendien geen verschillen in sterfte door hart- en vaatziekten of kanker. Opvallend was dat vrouwen bij wie beide eierstokken waren verwijderd om een niet-kankergerelateerde reden, een lagere kans op overlijden hadden als zij hormoontherapie gebruikten. 

MedTech

AI diagnosticeert autisme nauwkeurig, maar vervangt psycholoog niet
Onderzoekers van de Vrije Universiteit Amsterdam en het Nederlands Autisme Register hebben een AI-model ontwikkeld dat bij volwassenen met ruim 90% nauwkeurigheid kan bepalen of zij autisme hebben of niet. In het onderzoek voltooiden 250 proefpersonen, van wie de helft een autismediagnose had, acht online cognitieve testen, goed voor 54 meetuitkomsten. Niet zozeer de juistheid van antwoorden, maar vooral tragere taakuitvoering bleek kenmerkend voor autisme. De resultaten suggereren een hogere trefzekerheid dan de circa 75% die in eerdere analyses werd gerapporteerd. De studie betrof echter een gecontroleerde setting met een niet volledig representatieve steekproef. In de klinische praktijk spelen comorbiditeit en differentiaaldiagnostiek een grote rol. De onderzoekers zien AI daarom als ondersteunend instrument, niet als vervanging van de psycholoog. 

Deventer Ziekenhuis ontwikkelt slimme medicatiebox voor veilig gebruik van pijnmedicatie thuis
Het Deventer Ziekenhuis ontwikkelt de PainSafe, een slimme medicijndispenser die patiënten na een operatie helpt bij veilig gebruik van pijnmedicatie. Door kortere ziekenhuisopnames zijn patiënten sneller zelf verantwoordelijk voor hun medicatie, wat risico’s geeft op overgebruik en verslaving of juist onderbehandeling van pijn. De PainSafe, ontwikkeld met de Universiteit Twente en Saxion, verstrekt medicatie op basis van een door de patiënt ingevoerde pijnscore. Een algoritme bepaalt de dosering en voorkomt te snelle herhaalaanvragen. Alle gebruiksdata worden vastgelegd voor onderzoek en optimalisatie van pijnbehandeling. Het project ontving in 2022 een voucher van het Pioneers in Health Care Innovatiefonds voor verdere ontwikkeling. 

Smartphone-app meet foetale hartslag zonder extra apparatuur
Onderzoekers van de University of Washington ontwikkelden de app DopFone, waarmee de hartslag van een ongeboren kind kan worden gemeten met alleen een standaard smartphone. De app gebruikt de speaker om een toon van 18 kHz uit te zenden en analyseert via de microfoon frequentieverschuivingen in de weerkaatste geluidsgolven, veroorzaakt door de foetale hartslag. Een machinelearningmodel berekent vervolgens de hartslag. In een klinische pilot bij 23 zwangeren (19–39 weken) bedroeg de gemiddelde afwijking 2,1 slagen per minuut (bpm) ten opzichte van een medische Doppler, ruim binnen de klinische marge van 8 bpm. De app moet nog worden gevalideerd buiten de laboratoriumsetting, maar kan in de toekomst wellicht thuismonitoring toegankelijker maken, vooral in regio’s met beperkte medische infrastructuur.  

Ziekenhuis

Medicatierol maakt geneesmiddeldistributie in IJsselland Ziekenhuis efficiënter
Het IJsselland Ziekenhuis verstrekt sinds januari 2025 klinische medicatie via medicatierollen. Uniek is dat deze medicatierollen worden besteld bij een externe leverancier. Door deze vorm van geautomatiseerde geneesmiddeldistributie is het aantal handmatig uitgezette medicatieregels gehalveerd en is 0,5 fte minder inzet van farmaceutisch medewerkers nodig. Ruim 80% van de orale medicatie wordt via de rol verstrekt. Het percentage afgetekende toedieningen in het EPD ligt bij rolmedicatie rond 80%, ten opzichte van 67% bij handmatig uitgezette medicatie. Verpleegkundigen ervaren tijdswinst en gebruiksgemak, onder meer doordat vaste opioïden en halve tabletten zijn voorverpakt. Aandachtspunten zijn het ontbreken van barcodes op de zakjes en beperkte weekendlevering. Het ziekenhuis werkt met EPD-leverancier ChipSoft aan verbetering. De vrijgekomen capaciteit wordt ingezet voor farmaceutische patiëntenzorg. 

ChipSoft blijft onbetwiste marktleider voor elektronische patiëntendossiers
Softwareleverancier ChipSoft boekte in 2024 een omzet van € 174,8 mln. en een nettowinst van € 66,9 mln. Met een winstmarge van 38,3% en een kaspositie van € 119 mln. blijft het bedrijf financieel zeer solide, zelfs na een dividenduitkering van bijna € 80 mln. aan de oprichter en zijn zoon. ChipSoft bedient inmiddels 57 van de 75 Nederlandse ziekenhuizen (76%), ver voor concurrent Epic en andere kleinere spelers. Overstappen naar een andere leverancier is kostbaar en complex, waardoor de markt sterk geconsolideerd blijft. Integratie van deelsystemen en naleving van strengere data-eisen versterken de positie van grote spelers. Pogingen van kleinere ziekenhuizen om over te stappen van Nexus naar Epic stuitten op juridische hindernissen, waardoor ChipSoft zijn dominante positie verder versterkt. 

Nieuwe inzichten in uitkomsten na prostaatverwijdering
Recent promotieonderzoek bij het CWZ naar operatieve verwijdering van de prostaat bij prostaatkanker belicht belangrijke uitkomsten voor patiënten. Uit de bevindingen blijkt dat geavanceerde scantechnieken tijdens en voor de operatie uitzaaiingen kunnen opsporen en de kans op terugkeer van de ziekte kunnen voorspellen. Snelle metingen, observaties en bewakingstechnieken die tijdens een chirurgische ingreep worden uitgevoerd helpen te bepalen of al het tumorweefsel is verwijderd. Het verwijderen van extra lymfeklieren verhoogt het risico op complicaties zonder duidelijk voordeel voor de patiënt. Daarnaast zijn er nieuwe methoden ontwikkeld om urineverlies na de operatie te meten en te beoordelen of aanvullende therapieën het herstel van seksuele functie kunnen ondersteunen.