Axon News Highlights (week 16 – 20 februari 2026)

Afgelopen week werd bekend dat het risico op Alzheimer bijna 40 procent lager ligt bij mensen die op hoge leeftijd cognitief actief blijven. Hoopvol nieuws dat werd gevolgd door minder goed nieuws van het Zorginstituut dat besloot lecanemab (Leqembi®), middel bedoeld voor mensen met beginnende ziekte van Alzheimer, niet toe te laten tot het basispakket. De Apple Watch blijkt regelmatig gevallen van hoge bloeddruk te missen. Voorts was er veel media–aandacht voor een uniek experiment met een placebo-operatie voor patiënten met een zeldzame beknelling van de darmslagader, het MALS-syndroom. Dit en andere highlights uit het Axon News leest u in ons wekelijkse overzicht. Veel leesplezier! 

Algemeen

Levenslang leren verlaagt kans op Alzheimer met 40 procent
Nieuw onderzoek van het Rush University Medical Center toont aan dat mensen die hun leven lang mentaal actief blijven door bijvoorbeeld te lezen, schrijven en talen te leren, tot bijna 40% minder risico hebben op de ziekte van Alzheimer. In de studie werden 1.939 tachtigers gemiddeld acht jaar gevolgd. Analyse van hun lees- en leergewoonten liet een duidelijke samenhang zien tussen cognitieve activiteit en een lager risico op dementie. Volgens de betrokken onderzoekers van Alzheimer’s Research UK laten resultaten zoals deze zien dat Alzheimer geen onvermijdelijk onderdeel is van ouder worden. De hoofdauteur pleit daarom voor investeringen in bibliotheken en educatie, zodat meer mensen toegang krijgen tot stimulerende leeromgevingen die op lange termijn het aantal dementiegevallen kunnen helpen verminderen. 

Studie laat wederom zien: mannen krijgen zeven jaar eerder hartproblemen
Amerikaans onderzoek toont aan dat mannen gemiddeld zeven jaar eerder hartproblemen krijgen dan vrouwen. Voor een hartaanval is dat verschil zelfs tien jaar. Vanaf 35 jaar lopen de risico’s uiteen; rond 50 jaar heeft 5% van de mannen hartproblemen, ten opzichte van 57 jaar bij vrouwen. Vooral coronaire hartziekten spelen een rol. Mogelijke verklaringen zijn het beschermende effect van oestrogeen bij vrouwen en verschillen in zorggebruik. Na de menopauze stijgt het risico bij vrouwen sterk. Artsen adviseren mannen om zich al vanaf hun dertigste te laten controleren bij de huisarts, met aandacht voor cholesterol en bloeddruk. Een gezonde leefstijl kan het risico uiteraard aanzienlijk verminderen. 

Griepepidemie houdt aan, vaccin blijft effectief
De griepepidemie in Nederland zet door. Afgelopen week bezochten 68 per 100.000 mensen de huisarts met griepachtige klachten, ten opzichte van 62 een week eerder. In huisartsmonsters werd het influenzavirus het vaakst aangetoond (54%). Sommige circulerende varianten wijken licht af van de stammen in het huidige vaccin. Studies uit onder meer het Verenigd Koninkrijk en voorlopige data van een Europese studie laten echter zien dat het griepvaccin ongeveer even goed beschermt als in andere jaren 

Farma

Zorginstituut: nieuw alzheimermedicijn niet in basispakket
Zorginstituut Nederland adviseert de minister van VWS om lecanemab (Leqembi®) niet te vergoeden uit het basispakket. Het middel, bedoeld voor mensen met beginnende ziekte van Alzheimer, heeft volgens onderzoek slechts een minimaal effect op het ziekteverloop. Patiënten merken onvoldoende verbetering in hun dagelijks functioneren, terwijl zij wel risico lopen op ernstige bijwerkingen zoals hersenbloedingen en hersenzwellingen, soms met blijvende schade of zelfs overlijden. Het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) heeft lecanemab afgekeurd voor patiënten met een genetische variatie die een hoger risico lopen op deze bijwerkingen. Slechts een kleine groep zou in aanmerking: komen voor lecanemab: minder dan 15% van de circa 80.000 Nederlanders met beginnende Alzheimer. De behandeling is bovendien zeer belastend: een tweewekelijkse infuus, minstens 1 nucleaire scan of ruggenprik en 5 MRI-scans om de bijwerkingen te monitoren. Dat laatste is bovendien niet mogelijk vanwege de beperkte MRI-capaciteit.

930.000 patiënten moeten overstappen door wijziging preferentiebeleid
Volgens cijfers van de Stichting Farmaceutische Kengetallen gebruikten in het vierde kwartaal van 2025 ongeveer 6 miljoen Nederlanders een geneesmiddel dat onder het preferentiebeleid viel. Hierbij wordt per medicijn één voorkeursleverancier aangewezen. Vanaf januari 2026  moesten 930.000 mensen overstappen omdat hun middel niet langer preferent is bij hun zorgverzekeraar. Ongeveer 440.000 patiënten kregen desondanks minstens één keer een niet-preferent middel, meestal vanwege tekorten. De meeste wijzigingen doen zich voor bij CZ. Alleen al de aanpassing rond maagzuurremmer pantoprazol 40 mg raakt ruim 90.000 verzekerden. In totaal vallen begin 2026 ruim 7.500 verpakkingen onder het preferentiebeleid, waarvan gemiddeld 13% als preferent is aangewezen. 109 verpakkingen zijn bij alle vier de grootste verzekeraars preferent. In het vierde kwartaal van 2025 gebruikten circa 2,3 miljoen mensen ten minste één van de middelen. Bij leveringsproblemen van deze middelen bestaat de kans dat er onvoldoende verpakkingen van alternatieve leveranciers beschikbaar zijn. 

Apothekers luiden noodklok over medicijntekort en preferentiebeleid
Apothekersverenigingen LEF en de Vereniging van Jonge Apothekers roepen in een brandbrief aan de Tweede Kamer en de minister van VWS op tot directe actie tegen geneesmiddelentekorten. Volgens een recente meting van LEF krijgen jaarlijks zo’n 4 miljoen Nederlanders hiermee te maken. Bij bijna de helft verslechtert daardoor de gezondheid. Patiënten ervaren meer klachten en bijwerkingen omdat zij een ander middel, een andere dosering of soms helemaal geen medicatie ontvangen. De apothekers wijzen op het preferentiebeleid van zorgverzekeraars als belangrijke oorzaak. Hoewel dit beleid miljoenen euro’s heeft bespaard, zou het ook bijdragen aan leveringsproblemen en onzekerheid voor patiënten. De verenigingen vragen de politiek om snel in te grijpen om verdere gezondheidsschade te voorkomen. 

MedTech

Apple Watch mist mogelijk gevallen van hoge bloeddruk
De hypertensie-waarschuwing van de Apple Watch mist mogelijk een aanzienlijk deel van de mensen met hypertensie, blijkt uit onderzoek van de University of Pennsylvania en de University of Utah. Ongeveer 69% van de gebruikers met een melding heeft daadwerkelijk hypertensie, maar 41% van de mensen met ongediagnosticeerde hypertensie krijgt geen alert. Ook bestaan er verschillen in detectie op basis van etniciteit. Onderzoekers waarschuwen dat het uitblijven van een melding schijnzekerheid kan geven en stellen dat reguliere bloeddrukmeting noodzakelijk blijft.

Innovatieve zuurstofgel helpt de genezing van chronische wonden 
Onderzoekers van UC Riverside hebben een innovatieve zuurstofgel ontwikkeld om chronische wonden effectiever te behandelen. Chronische wonden genezen vaak slecht door zuurstoftekort in diepere weefsellagen, wat leidt tot langdurige ontsteking, infecties en soms amputaties. De gel bestaat uit water en een op choline gebaseerde vloeistof (essentieel voor celopbouw), gecombineerd met een kleine batterij die watermoleculen splitst. Hierdoor ontstaat een continue, gecontroleerde zuurstoftoevoer tot wel een maand. Doordat de gel zich vormt naar de wond, bereikt zuurstof precies de meest kritieke plekken. In dierstudies bij oudere en diabetische muizen sloten wonden binnen 23 dagen volledig, terwijl onbehandelde wonden vaak fataal waren.  

VR-oogtest van 15 minuten kan vroege hersenproblemen signaleren
In een pilot in Californië test het UC Davis Eye Center een VR-oogonderzoek van vijftien minuten dat mogelijk vroege signalen van de ziekte van Alzheimer opspoort. Ouderen doen met een VR-bril visuele tests, waarbij veranderingen in gezichtsscherpte, kleur- en vormherkenning en de pupilreactie op licht worden geanalyseerd met behulp van virtual reality. Veranderingen in visuele verwerking kunnen al tien tot twaalf jaar voor een Alzheimerdiagnose optreden. De technologie kan afwijkingen signaleren die wijzen op cognitieve achteruitgang. Doel is laagdrempelige, schaalbare screening, mogelijk uitgebreid met cognitieve tests. Daarnaast blijkt uit ander onderzoek dat ook traanvocht veelbelovende biomarkers bevat voor vroege opsporing van neurodegeneratieve aandoeningen zoals Alzheimer en Parkinson, al is verdere standaardisatie nodig. 

Ziekenhuis

Placebo-operatie onderzoekt effectiviteit behandeling zeldzame buikklachten
In het MST-ziekenhuis Enschede loopt een uniek experiment bij patiënten met de zeldzame aandoening MALS (Median Arcuate Ligament Syndrome), waarbij de darmslagader door dit ligament wordt afgekneld. De helft van de deelnemers krijgt een echte operatie, de andere helft een placebo-operatie bestaande uit sneetjes en hechtingen, maar geen werkelijke behandeling. Het doel is wetenschappelijk vast te stellen of de ingreep daadwerkelijk effect heeft op de klachten. Een computer bepaalt wie welke procedure krijgt en hoe lang de nepoperatie duurt. Medisch-ethisch gezien is het experiment controversieel vanwege de risico’s van de schijnoperatie. Vaatchirurgen vinden het echter van groot belang om bewijs te leveren voordat de operatie routinematig wordt aangeboden. Iemand opereren, terwijl de operatie de klachten niet verhelpt is immers medisch-ethisch ook niet te verdedigen. Patiënten krijgen pas na jaren te horen of ze daadwerkelijk zijn behandeld. 

13 ziekenhuizen halen volumenorm voor specifieke oncologische ingrepen niet
Dertien Nederlandse ziekenhuizen halen de niet verplichte minimumaantallen voor bepaalde oncologische operaties, zoals vulvacarcinoom, weke delen tumoren en rectumresecties. De normen, meestal 20 ingrepen per jaar, zijn bedoeld om de kwaliteit te waarborgen: meer ervaring betekent immers betere zorg. In veel gevallen liggen de aantallen ver onder de norm, soms slechts 5 tot 10 operaties per jaar. Daarom adviseert Zorgverzekeraars Nederland verzekeraars deze behandelingen bij deze ziekenhuizen niet langer te contracteren, zodat patiënten worden doorverwezen naar centra waar voldoende ervaring is en de kwaliteit beter kan worden gegarandeerd. 

Chirurgie op maat voor hersentumoren: een voorspellend model voor betere keuzes
Operaties bij glioblastoom, een agressieve en moeilijk te behandelen hersentumor, vragen om uiterste precisie. Meer tumorweefsel verwijderen kan de overleving verlengen, maar vergroot ook de kans op blijvende schade aan functies als spraak en motoriek. Neurochirurgen moeten nu vaak afgaan op ervaring en algemene patiëntgegevens, terwijl bewijs op individueel niveau ontbreekt. Onderzoekers van Erasmus MC ontwikkelen daarom een voorspellend model dat de risico’s en voordelen van verschillende operaties per patiënt simuleert. Hiervoor bundelden zij samen met internationale centra gegevens van meer dan 7.000 glioblastoomoperaties in de grootste database ter wereld. Het model helpt arts en patiënt om behandelopties beter af te wegen en geeft inzicht in overleving, neurologische uitkomsten en kwaliteit van leven.