Skip to main content

Hoewel de formatie van het toekomstige kabinet nog in volle gang is, heeft het huidige demissionaire kabinet als een van zijn mogelijk laatste taken de Voorjaarnota (2024-2028) opgesteld. We zetten de meest opvallende zaken uit deze begroting op een rij en zoomen daarbij specifiek in op de zorg.

De Voorjaarsnota 2024 (pdf) van het demissionaire kabinet beschrijft de realisatie van ambitieuze plannen op gebieden zoals onderwijs, klimaat, veiligheid, en bestaanszekerheid. Er wordt onder meer extra geïnvesteerd in militaire en financiële steun voor Oekraïne en de opvang van Oekraïense vluchtelingen in 2024 en 2025. Ook gaat er het komende jaar flink wat extra geld naar Defensie, met focus op luchtverdediging en munitie.

Het kabinet blijft terughoudend met nieuw beleid vanwege de demissionaire status, maar neemt toch enkele nieuwe maatregelen, zoals investeringen in de halfgeleiderindustrie en extra geld voor Toeslagenherstel en Groningen.

Het nieuwe kabinet, dat nog moet worden geformeerd, zal in beginsel met deze begroting aan de slag moeten. En dat kan nog wel eens gaan wringen, aangezien enkele lastige dossiers zoals migratie en Oekraïne, gedurende de formatie hete hangijzers zijn gebleken.

Algemeen

De Voorjaarsnota 2024 kondigt extra financiering aan voor belangrijke zaken, waaronder Oekraïne, decentrale overheden en Defensie. De begroting weerspiegelt een gedekte financiële situatie dankzij meevallers op verschillende terreinen. Het kabinet heeft besloten tot diverse extra uitgaven, waaronder:

  • Militaire- en humanitaire steun aan Oekraïne: € 4,4 miljard voor de periode 2024-2026.
  • Decentrale overheden: Structureel € 715 miljoen vanaf 2026 om de oploop van de opschalingskorting op het Gemeente- en Provinciefonds af te schaffen.
  • Defensie: Incidenteel € 500 miljoen extra in 2028 voor versterking van de luchtverdediging en munitie.
  • Hersteloperatie Toeslagen: € 0,4 miljard in 2024 en € 0,9 miljard in 2025.
  • Microchipsector: Meerjarige middelen ter beschikking gesteld, deels gefinancierd uit het Nationaal Groeifonds. Een hot en actueel topic is deze sector zeker. Recentelijk kondigde een van de grootste chipmakers ter wereld, ASML, aan eventueel open te staan voor een vertrek uit Nederland. Deze berichten hebben ook in politiek Den Haag voor veel reuring gezorgd en het belang voor het behoud van het bedrijf staat dan ook torenhoog op de politieke agenda. Alles wijst er gelukkig (voor de bv Nederland) op dat ASML voorlopig nog niet vertrekt. Het bedrijf kondigde onlangs aan mogelijk in Nederland uit te breiden, wat ca. 20.000 arbeidsplaatsen kan op leveren.
  • Crisisnoodopvang van asielzoekers: € 375 miljoen extra in 2024 en € 700 miljoen extra in 2025.
  • Emissievrije personenauto’s: Vanaf 2026 korting op de motorrijtuigenbelasting voor emissievrije auto’s, oplopend tot 40% in 2026 en aflopend naar 30% in 2030.

Hoewel dit pakket van uitgaven en inkomsten binnen de begrotingsregels voor 2024 en 2025 blijft, wordt verdere besluitvorming overgelaten aan het volgende kabinet.

CPB

Op verzoek van het ministerie van Financiën heeft het CPB de budgettaire effecten van de Voorjaarsnota 2024 geanalyseerd (pdf). De analyse omvat zowel nieuwe realisaties van de overheidsfinanciën als beleidsaanpassingen. Het demissionair kabinet heeft voor de komende drie jaar extra budget toegewezen voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen en militaire steun aan Oekraïne. Daarnaast stijgen de begrote uitgaven voor (crisis)opvang van asielzoekers en voor toeslagenherstel. Tegenover deze uitgaven staan dalingen op andere gebieden, zoals EU-afdrachten, het Nationaal Groeifonds, onderwijs, zorg en sociale zekerheid. Over het geheel genomen blijven de belasting- en premieontvangsten nagenoeg gelijk. Het Economische Monetaire Unie (EMU)-tekort voor dit jaar wordt geschat op 2,0% van het bbp, maar zal bij ongewijzigd beleid in 2028 naar verwachting stijgen tot 3,2%. Dit ligt net boven de Europese norm van 3%.

Deze analyse richt zich alleen op de budgettaire aspecten en omvat geen macro-economische doorwerking van de besluitvorming. De Raad van State (RvS) gebruikt de analyse als basis voor zijn advies over hoe het Nederlandse begrotingsbeleid zich verhoudt tot de Europese begrotingsregels. De analyse wordt ook opgenomen in het Stabiliteitsprogramma, dat het kabinet jaarlijks voor 1 mei naar de Europese Commissie stuurt.

Raad van State

De Raad stelt dat het komende kabinet voor een uitdagende taak staat, gezien de voorspelde economische ontwikkelingen en de verslechterende overheidsfinanciën op middellange termijn. De rapportage (pdf) van de RvS benadrukt vijf aandachtspunten voor het begrotingsbeleid van het komende kabinet:

  1. Zorg voor voldoende begrotingsruimte bij het kiezen van een begrotingsanker, zodat de begroting flexibel kan reageren op economische schommelingen.
  2. Neem het brede welvaartsperspectief mee in het begrotingsbeleid en de budgettaire planning.
  3. Onderbouw beleidskeuzes niet alleen op basis van directe gevolgen, maar ook met oog voor economische en maatschappelijke impact, evenals toekomstige consequenties.
  4. Zet voort op de weg naar een vernieuwd begrotingsproces in het voorjaar.
  5. Maak de begroting stapsgewijs klimaatinclusief.

Door deze aanbevelingen te volgen en rekening te houden met de evoluerende economische en sociale omstandigheden, kan het komende kabinet een solide financieel beleid voeren dat de belangen van de samenleving dient en tegelijkertijd voldoet aan Europese normen en toekomstige uitdagingen aanpakt.

VWS en Zorg

Als we inzoomen op wat de begroting de komende jaren voor de zorg in petto heeft, is te zien dat daar (in ieder geval op papier) niet zo heel veel bijzonders lijkt te gebeuren. Wel lijkt het ministerie van VWS lichtjes te moeten bezuinigen met ca. € 700 miljoen in 2024, aflopend naar € 100 miljoen in 2028. De begroting laat ook zien dat uitgaven aan zorg de komende jaren naar verwachting gestaag blijven stijgen van circa € 97 miljard naar circa € 125 miljard.

In de Voorjaarsnota 2024 omvatten de besluitvorming en mutaties voor het ministerie van VWS verschillende aspecten. Een aantal opvallende thema’s zijn:

  • Hervormingsagenda Jeugd en aanvullende besparingsopgave: de besparingen (lees bezuinigingen) van € 285 miljoen en de extra besparing van € 100 miljoen in 2024 vervallen. Hierdoor komt voor de jaren 2024 en 2025 in totaal € 385 miljoen extra ter beschikking voor jeugdzorg, bovenop de € 2 miljard die vanuit de aanvullende post voor 2024 en 2025 beschikbaar wordt gesteld.
  • Overheveling Coalitieakkoordmiddelen naar VWSde drie grootste uitgaven op deze begroting zijn pandemische paraatheid: € 231,9 miljoen, meer tijd voor de patiënt: € 108 miljoen, passende zorg: € 97,2 miljoen.
  • Duurzame zorg: incidenteel € 42 miljoen over de jaren 2023-2026.
  • Aanpassingen schema Rijksvaccinatieprogramma (RVP): incidenteel €9 miljoen over de jaren 2023-2029.
  • Herinvoeren eigen bijdrage Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo): structureel € 100 miljoen besparing door herinvoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage.

Farmaceutische Zorg

In de Voorjaarsnota zijn voor genees- en hulpmiddelenbeleid de volgende concrete zaken opgenomen:

  • Afstel modernisering GVS: € 140 miljoen structureel hogere uitgaven voor apotheekzorg. De dekking vindt plaats door een aanpassing van de Wgp (€ 127 miljoen structureel) en de verwijdering van codeïne uit het verzekerde pakket (€ 13 miljoen structureel). De KNMP is overigens kritisch over deze maatregel en heeft angst dat hiermee moet worden bezuinigd op de service in de apotheek.
  • Aanpassing Wgp: De tijdelijke beleidsregel bij de Wgp wordt aangepast zodat deze beter wordt gericht op de onderkant van de geneesmiddelenmarkt. Omdat er minder geneesmiddelen zullen zijn waarvoor een verhoogde maximumprijs zal gelden, levert dit een besparing op.
  • Opname RS-vaccin in RVP: opname van het RS-vaccin in het RVP leidt tot een besparing van € 8 miljoen in het kader apotheekzorg en € 8 miljoen in het kader medisch-specialistische zorg.
  • Overheveling Wlz-geneesmiddelen naar Zvw: Een overheveling is op korte termijn niet haalbaar gebleken. Per 2025 zal de bijbehorende besparing in de tarieven worden verwerkt. Het kabinet zal dit op korte termijn aan de Kamer voorleggen. Als de Tweede Kamer hier niet mee instemt, zal een besparingsverlies van € 170 miljoen ontstaan.

Medische Technologie

  • Budget CCMO wegens EU-MDR en IVDR: Vanwege de implementatie van EU-verordeningen op het gebied van klinisch geneesmiddelenonderzoek, medische hulpmiddelen en in-vitrodiagnostica heeft de CCMO een aantal extra wettelijke taken en bevoegdheden gekregen. Hiervoor wordt structureel € 3,7 miljoen beschikbaar gesteld.

Tot slot nog een opmerkelijke paragraaf uit de Voorjaarsnota. De komende twee jaar wordt € 70 miljoen bezuinigd op ZonMw, met een structurele verlaging van € 4 miljoen per jaar daarna. Dit vanwege vermeende besparingsmogelijkheden, zoals het niet volledig uitgeven van onderzoeksgelden en efficiënter gebruik van subsidies. Het programma kwaliteitsgelden wordt niet gespecificeerd, maar ZonMw wordt geacht hierop te besparen. VWS is de belangrijkste financier van ZonMw, met € 830 miljoen in 2024. ZonMw heeft nog geen duidelijkheid gegeven over de gevolgen van de bezuinigingen.


Bron: Centraal Planbureau (CPB), KNMP, Ministerie van Financiën, Ministerie van VWS, Nu.nl, Raad van State (RvS), Rijksoverheid, Skipr